ޙައްޤާއި ބާޠިލް - "އިސްލާމީ ޢިލްމުގެ ތަރާދުގައި، މަޝްހޫރު މުރަނގަ ގަސްދޮށު މާލިމީ، ބޭސްފަރުވާގެ ޑޮކްޓަރ، ޑރ. ޒާކިރު ނައިކް"

28އޭޕްރީލް ވީ ބުދަ ދުވަހު މުރާސިލުން އަޅުގަނޑުކީ 'ޢިލްމީ' ލިޔުމެއްގެ މައުޟޫގައި ވަނީ "އިސްލާމީ ޢިލްމުގެ ތަރާދުގައި، މަޝްހޫރު މުރަނގަ ގަސްދޮށު މާލިމީ، ބޭސްފަރުވާގެ ޑޮކްޓަރ، ޑރ ޒާކިރު ނައިކް" މިހެނެވެ.
މި ބަޔާންކުރެވުނު ސުރުހީއަށް ލިޔެފައިވާ ލިޔުމާއިމެދު ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ވާހަކައެއް ދަންނަވާލުމަށް އަޅުގަނޑުގެ ގަލަން މިއުފުލާލީ ފަހަރެއްގައިވެސް، އެލިޔުމުގެ މުއައްލިފާއި ދެކޮޅުވެރި ކަމެއްފެށުމަކަށް ނޫނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަކީ މުސްލިމުން ކަމުގައި ވެފައި، ހެޔޮކަންކަމަށް ގޮވާލުމާއި ނުބައި ކަންކަމުން ދުރުހެލި ވުމަށް ވާޤިވެރިވާން ޖެހޭ ބަޔަކަށްވާތީވެ، އަޅުގަނޑުގެ ލަޔާޤަތާއި ޤާބިލުކަން ހުރި މިންވަރަކުން އެކަން ކުރެވޭތޯއެވެ.

ތެދެކެވެ! ޢިލްމަކީ ނަބީބޭކަލުން ވާރުތަކޮށްފައިވާ އަގުހުރި މުދަލެވެ. ޢިލްމުވެރީންގެ ޒިންމާއަކަށް ވާންޖެހޭނީ އެމުދަލަށް ރައްކާތެރިވެ، އޭގެ އަސްލު ސޫރާގައި އެންމެހާ މީސްތަކުންނަށް އެ ޢިލްމު ވާރުތަކޮށް ދިނުމެވެ. އަދި ހަމަ އެއާއިއެކު، ޢިލްމުވެރިންގެ ހެދުން ތުރުކޮށްގެންތިބެ، ޢިލްމުގެ އަސްލު ސޫރަ ގެއްލުވާލައި، މީސްތަކުންނަށް ޢިލްމު ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި ހިޔާނަތްތެރިވާނަމަ، އެފަދަ މީހުންގެ ބިތުފަންގި ފިލާ އުފުލާލައި ހަޤީޤަތް މީސްތަކުންނަށް ހާމަކޮށްދިނުމަކީވެސް ދަންނަމީހުންގެ ވާޖިބެކެވެ.

އެހެން ނަމަވެސް މިދެންނެވި ފަދައިން ބިތުފަންގިފިލާ އުފުލާލައި މީސްތަކުންނަށް ހައްޤާއި ބާތިލް ވަކިކޮށްދިނުމުގައި އުސޫލުތަކަކާއި ހަމަތަކެއް އޮންނަން ވާނެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް އަޅުގަނޑުމެންނަކީ މުސްލިމުން ކަމަށްވާއިރު، އަޅުގަނޑުމެން ތަބާވާންޖެހެނީ، ﷲގެ ވަޙީބަސްފުޅުތަކަށާއި މޫރިތި ސުންނަތަކަށް ކަމަށްވާއިރު، އޭގައި ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ އުސޫލުތަކާއި އަޚްލާޤީ މިންގަޑުތަކަށް ތަބާވާންޖެހޭނެއެވެ. އެހެން ނުވާނަމަ ހަޤީޤަތް ހާމަކުރުމަށް ކުރެވުނު ބުރަ މަސައްކަތަކީ، އޭގެ ސަބަބުން މީސްތަކުންނަށް ފައިދާލިބުމުގެ ބަދަލުގައި ގެއްލުން ހުރި ކަމަކަށް ވެދާނެއެވެ. އެއީ މީސްތަކުންގެ މެދުގައި ފިތުނަފަސާދައަށް މަގުފަހިކޮށް ހުޅުވޭ ދޮރެއްކަމުގައި ވެގެން ހިނގައިދާނެއެވެ. ވީމާ ޙައްޤު ބަޔާންކުރުމަށް ފޫގަޅާއިރުގައި އިސްލާމު ދީނުގެ ތަރަހައިގެ ތެރޭގައި ތިބުމަކީ ވަރަށްވެސް މުހިންމު ކަމެކެވެ.

މިގޮތުން ބަލާއިރު އެންމެ ފުރަތަމަ ދެނެގަންނަންވީ ނުކުތާއަކީ، ގިނަމުސްލިމުން ދީނީގޮތުން ޤަބޫލުކުރާ ޝަޙްސިއްޔަތަކާއި ދެކޮޅަށް "މަގުފުރެދިފައިވާ" މީހެއްގެ ލަޤަބުދީ، މީސްތަކުންނަށް 'ޙައްޤު' އޮޅުންފިލުވައި ދެއްވާއިރުގައި، ތިމާއަކީ އެކަމަށް އެކަށޭނަ މީހަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ. ނުވަތަ ޢިލްމުވެރިޔަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ. މިސާލަކަށް ޝެއިޚް އަލްބާނީ ރަޙިމަހުﷲގެ ފިކުރަކަށް ނުވަތަ ފަތުވާއަކަށް ރައްދުދީ ލިޔާމީހަކީ، އެބޭފުޅާއަށް ލިބިފައިވާ ޢިލްމާއި އެއްވަރު ނުވަތަ އެޔައްވުރެ ބޮޑު ޢިލްމުވެރިޔަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ. އެޔާއި ޚިލާފަށް އަޅުގަނޑުމެންފަދަ ތަނެއްދޮރެއް ނުދަންނަމީހުން އެފަދަ ބޭފުޅެއްގެ ފަތުވާއަށް ރައްދުދީ 'ލޭބަލް' ކުރުމަކީ ހެޔޮ ޢަމަލަކަށް ނުވާނެއެވެ. އެއީ އެއްވެސް މީހަކު ޤަބޫލުކުރާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެހެން ނޫންތޯއެވެ؟

މީގެއިތުރުން އަޅުގަނޑު ފާހަނގަކޮށްލަން ބޭނުންވާ އަނެއް ނުކުތާއަކީ އަޚްލާގީ މިންގަނޑެވެ. ޙައްޤު ބަޔާންކުރައްވާއިރު ބަހުރުވަ ހުންނަންވާނީ، ސުންނަތާއި ސަލަފުއް ސާލިހުން މުއާމަލާތުކުރުމުގައި ދައްކަވާފައިވާ ރިވެތި ނަމޫނާގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައެވެ. އެއާއި ޚިލާފަށް "ޑރ ޒާކިރުމެންފަދަ އުޑެއް ބުޑެއް ވަކިނުވާ، ތޯތޯ ޢިލްމުވެރީން، އެމީހުންގެ މުޑުދާރު އޯލަޔޯލަ ވާހަކަތަކުން ކޮޅުފައިންޖަމުންދާ މަންޒަރަކީ.." ނުވަތަ "ޑރ ޒާކިރުގެ ޖާހިލުކަމާއި މަގުފުރެދުން..." މިފަދަ ލަފްޒުތައް ބޭނުންކުރާނަމަ، އޭގެން ދޭހަވަނީ ލިޔުން ތެރިޔާގެ އިމޯޝަނަލް ކަމެވެ. އަޚްލާޤީ މިންގަޑާއި ދުރުވެފައިވާ މިންވަރެވެ. ދީނީވާހަކަތައް ދައްކަވަންޖެހޭނީ އިމޯޝަނަލް ވުމެއްނެތި، މާތްﷲއަށް ޚާލިސްކޮށް، އަޚްލާޤީ މިންގަޑުގެ ތެރޭގައިކަން އެންމެ އާދައިގެ މުސްލިމަކަށްވެސް އެނގޭނެއެވެ.

ތިންވަނައަށް ފާހަގަކޮށްލަން ބޭނުންވާ ނުކުތާއަކީ، ހައްޤާއި ބާތިލް ބަޔާންކޮށްދިނުމުގައި ހަމައެކަނި ﷲއަށް ޚާލިސްކޮށް އެކަންކުރުމެވެ. އެހެންކަމަށް ވާނަމަ، ތިމާގެ ބަހަކީ ތެދުބަހެއްތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ޔަޤީންކުރަންޖެހޭނެއެވެ. އަދި ދެއްކިފައިވާ ވާހަކަތަކަކީ ޢަދުލެވެރި އޭގައި އޮޅުމެއްނެއް ވާހަކަތަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ. އެހެން ނޫންކަމުގައި ވާނަމަ، އެހެދެނީ ދޮގެކެވެ. ވެގެންދާނީ މުސްލިމެއްގެ މައްޗަށް އުފުލޭ ބުހުތާނަކަށެވެ. އެއީ ﷲގެ ހަޟުރަތުގައި ކުޑަކަމެއް ނޫނެވެ. ވަރަށް ބޮޑު ކަމެވެ.

ކޮންމެއަކަސް މިދަންނަވާ ލިޔުމުގައިވާ މައިގަނޑު ވާހަކަތަކަކީ ޑރ ޒާކިރު ނައިކް ވިދާޅުވެފައިވާ "ބާތިލް" ބަސްތަކެއްގެ ވާހަކަ ކަމުގައި ވެއެވެ. އެލިޔުމުގެ ރިފަރެންސްގައި ބަޔާންކޮއްފައިވާ ހުރިހާ ތަޤްރީރެއް ކަހަލަ ގޮތަކަށް އަޅުގަނޑު އަޑުއެހީމެވެ. ކޮންމެ ތަޤްރީރަކީ ސުވާލާއި ޖަވާބު ސެޝަނަކާއި އެކީގައި 2 ގަޑިއިރަށްވުރެ ދިގުކޮށް ދީފައިވާ ތަޤުރީރު ތަކެކެވެ. އޭގައި ޑރ ޒާކިރު ވިދާޅުވެފައިވާ އެންމެ ޖުމްލައެއް ނުވަތަ ދެޖުމްލައެއް ނެގުމަށްފަހު 'ލޭބަލް' ޖެހުމަކީ ވަރަށްވެސް ދެކޮޅުނުޖެހޭ ޢިލްމާއި ދުރު ޢަމަލެކެވެ. މިހެން މިކަން ކޮށްފައި ވުމުން، މިދަންނަވާ ލިޔުމުގައި ކަނޑައެޅިގެން ދޮގުވާހަކަތައްވެސް ލިޔެވިފައިވާކަން ފާހަނގަކުރަންޖެހެނީ ހިތާމައާއި އެކުގައެވެ. އަދި ހަމަ އެއާއިެކު ޑރ ޒާކިރު ވިދާޅުވެފައިވާ ވާހަކައިގެ އަސްލު އޮޅޭގޮތަށް ބަޔާން ކޮށްދެވިފައިވެސް ވެއެވެ. މިގޮތުން އޭގައި ބަޔާން ކޮށްފައިވާ 3 ނުކުތާއެއް ފާހަނގަކޮށްލާނަމެވެ. މިސާލަކަށް އެ ލިޔުމުގައި ބުނެފައި ވެއެވެ.

"-ޒާކިރު ނައިކް(ބާޠިލު): ތުނބުޅި ދިގުކުރުމަކީ ފަރްޟެއް ނޫނެވެ. އެއީ؛ ސުންނަތެކެވެ."
މިއީ ޙަޤީޤަތެއް އޮތް ވާހަކައެއް ކަމަކަށް ނުބެލެވެއެވެ. ސަބަބަކީ ޑރ ޒާކިރު ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ތުބުޅި ބެހެއްޓުމަކީ އެއީ ފަރްޟެކެވެ. ޔަޤީންކޮށްލެއްވުމަށް ލިންކް ބައްލަވާލައްވާށެވެ.
http://www.youtube.com/watch?v=XYe-CXxgTRk

އަދިވެސް އެލިޔުމުގައި އިތުރަށް ބުނެފައިވެއެވެ.
"ޒާކިރު ނައިކް(ބާޠިލު): ތިބާ ބޭނުން ކޮންމެ ނަމެއް الله تعالىއަށް ކިޔެދާނެއެވެ. އެކަމަކު، އެނަމަކީ ރަނގަޅު، ރީތި ނަމަކަށް ވާންވާނެއެވެ."
މިއީވެސް އޮޅުމެކެވެ. ސަބަބަކީ ﷲ ސުބުޙާނަހު ވަތަޢާލާއަށް އިސްމުފުޅު ނިސްބަތްކުރެވޭނެ ގޮތްތައް މިސާލާއެކު ވަރަށް ތަފްސީލުކޮށް ޑރ ޒާކިރުވަނީ ބަޔާން ކޮއްދެއްވާފައެވެ. ތިރީގައި މިވާ ލިންކު ބައްލަވާލައްވާށެވެ.
http://www.youtube.com/watch?v=4F9MP0c-uMU

އަދިވެސް އެ ލިޔުމުގައި ވެއެވެ.
"-ޒާކިރު ނައިކް(ބާޠިލު): ހިންދޫ ދީނުގައި އަޅުކަންކުރާ ތަކެތީގެ ނަމުން الله تعالىއަށް ނަންދެވިދާނެއެވެ."
ޙަޤީޤަތުގައި ވިދާޅުވެފައިވަނީ ބަހުގެގޮތުން ކަލާނގެއަށް ނިސްބަތްކުރެވޭ ބަސްކިޔިދާނެ ކަމުގައެވެ. (މިސާލަކަށް ދިވެހިން ﷲއަށް ނިސްބަތްކޮށް "މާތްކަލާނގެ" ކިޔުން) ނަމަވެސް ހިންދީން އެމީހުންގެ ކަލާނގެއަށް ނިސްބަތްކޮށް ކިޔޭނަންތައް އެއުސޫލުން ނުކިޔޭނެކަމަށް ވަރަށް ސާފުކޮށް ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. ލިންކު ބައްލަވާލައްވާށެވެ.
http://www.youtube.com/watch?v=39VlMFn4DA8

އަދި މީގެއިތުރުންވެސް ޑރ ޒާކިރުގެ ބާތިލް ވާހަކަތައްކަމަށް މިދަންނަވާ ލިޔުމުގައި ގެނެސްފައިވާ ގިނަ ވާހަކަ ތަކަކީ ތެދުވާހަކަތަކެއް ނޫނެވެ. އަދި ގިނަ ވާހަކަތައް ގެނެވިފައި ވަނީ ވަރަށް ދިގުކޮށް ވާހަކަ ދައްކާފައިވާ މައުޟޫއެއްގެތެރެއިން އެންމެ ޖުމްލައެކެވެ. ތަފްސީލު އަޑުއެހުމުން އޭގައި އެއްވެސް އޮޅުމެއް އޮތްކަމަކަށް ނުބެލެވެއެވެ.

މިސާލަކަށް ޤުރުއާނުގައި، (ސޫރަތުލް މާޢުންގެ 4 ވަނަ އާޔަތުގައި) ނަމާދު ކުރާ މީހުނަށް ހަލާކު ހުރިވާހަކަ އޮވެއެވެ. އެހިސާބަށް ކިޔާފައި ހުއްޓާލައިފި ކަމުގައި ވަނީނަމަ، ނުވަތަ ޙުކުމް ނަގަންވެއްޖެ ކަމުގައި ވަނީނަމަ، ނަމާދު ނުކުރަންވީއެވެ. އެހެން ނޫންތޯއެވެ؟ އެހެން ނަމަވެސް ޖެހިގެން އޮތް އާޔަތް ކިޔުމުން އެއީ ކޮންގޮތަކަށް ނަމާދުކުރާ ބަޔެއްކަން ބަޔާންކޮށް ތަފްސީލު ދެއްވާފައި ވެއެވެ. ހަމައެގޮތަށް އެއްގަޑި އިރު ނުވަތަ 2 ގަޑިއިރުގެ ދިގު ތަޤުރީރެއްގެ އެންމެ ޖުމްލައެއް ނަގާފައި ޙުކުމެއް ކަޑައެޅުމަކީ އަދުލުވެރި އުސޫލެއް ނޫނެވެ. ޖެހިގެން ދީފައިވާ ތަފްސީލުތައްވެސް ބެލުމަކީ، ދީނުގެ ނަމުގައި ޙައްޤު ބަޔާން ކުރެއްވުމުގައި ބަލާލާންޖެހޭނެ ކަމެކެވެ. އެހެން ނޫންތޯއެވެ؟

އަޅުގަނޑުވެސް ޤަބޫލުކުރަމެވެ. ޑރ ޒާކިރުގެ ތަޤްރީރެއްގައި ކުށެއް ހުރެދާނެއެވެ. ކުށެއް ނުހުންނަނަމަ އެއީ އިންސާނަކަށް ނުވާނެއެވެ. އަދިހަމަ އެއާއިއެކު، ބައެއް މައްސަލަތަކަކީ ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި އެއް ރައުޔައްވުރެ ގިނަ ރައުޔު ހުރި މައްސަލަތައް ކަމަށްވާއިރު، ބަޔެއް ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔުގައި ހިފައިފިނަމަ، އަނެއްބަޔެއް ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔާއި އެކަމުގައި ޚިލާފުވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އިސްލާމީ އުސޫލުތަކަށް ބަލާއިރު އެއީކީ، 'މަގުފުރެދިފައިވާ' މީހުންގެ ލަޤަބުދޭން ޖެހޭ ސަބަބެއްކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. ތަފާތު ފަހަރުތަކުގެ މަތިން މުސްލިމުންގެ ތިން ޙަރަމުގެ ޢިމާމުން ޑރ ޒާކިރުގެ ތަޤްރީރުތަކަށް ހާޒިރުވެ އަޑުއައްސަވާފައި ވާކަމުންވެސް އެނގެނީ، އެފަދަ ދާޢީން މަގުފުރެއްދުމަކީ އަޅުގަނޑުމެންފަދަ މީހުންގެ ވަޒީފައެއް ނޫންކަމެވެ.

ވީމާ، ތެދުވެރި މުސްލިމުންގެ ގޮތަކަށް ވާންޖެހޭނީ، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައާއި ސަލަފުއް ސާލިހުންގެ އުޅުއްވުން ހުރިގޮތް ދިރާސާކޮށް، އެބޭފުޅުންގެ ސީރަތުން އިބްރަތް ލިބިގަތުމެވެ. ތިމާމެންގެ އުޅުމާއި ގުޅުން އެ ސީރަތާއި އެއްގޮތައް ބައްޓަންކުރުމެވެ.

އިތުރަށް ވިދާޅުވުމަށް....

ދޫރައްކާތެރިކުރުން (4)

ލިޔުނީ: އައްޝެއިޚް އަބޫއަރްބަޢު

ޣީބަބުނުމުން ސަލާމަތްވާނީ ކިހިނެއް؟

1. ﷲ އަށް ތަގްވާވެރިވުން. އަދި ﷲ އަށް ލަދުވެތިވުން.
މިކަން ޙާޞިލް ކުރެވޭނީ ގިނަގިނައިން ގުރްއާން ކިޔަވާ އަދި އެއަޑުއަހާ ހެދުމުންނެވެ. އަދި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ އަލައިހިވަސައްލަމް ގެ ކިބައިން ޣީބަބުނުމުގެ ނުބައިކަމާއި މެދު ވާރިދެވެފައިވާ ޙަދީޘް ތައް މުދާރަސާކޮށް، އެންމެހައި ކުށްފާފަ ތަކުން ދުރުހެލިވުން. ﷲ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ.
(أَمْ يَحْسَبُونَ أَنَّا لَا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَنَجْوَاهُمْ بَلَى وَرُسُلُنَا لَدَيْهِمْ يَكْتُبُونَ) الزخرف: ٨٠ މާނައަކީ: "ނުވަތަ އެބައިމީހުން ހީކުރަނީ އެމީހުން ކުރާ ސައްލާތަކާއި ސިއްރުން ރާވާރޭވުންތަކުގެ އަޑު ތިމަން ﷲ އައްސަވާ ވޮޑިގެން ނުވާ ކަމަށް ހެއްޔެވެ. އެހެނެއް ނުވާނެއެވެ. އެމީހުންގެ ގާތަށް ތިމަން ﷲ ލައްވާފައިވާ މަލާއިކަތުން އެކަންތައް ލިޔުއްވައެވެ".
ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ އަލައިހިވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (استحيوا من الله عز وجل حق الحياء، قلنا: يا رسول الله، إنا نستحيي والحمد لله، قال: ليس ذلك، ولكن من استحيى من الله حق الحياء فليحفظ الرأس وما حوى، وليحفظ البطن وما وعى). މާނައަކީ: "ތިޔަބައިމީހުން މާތް ﷲ އަށް ޙައްގު ގޮތުގައި ލަދުވެތިވާށެވެ. ޞަޙާބީން ދެންނެވިއެވެ. ތިމަންމެން ﷲ އަށް ލަދުވެތިވަމެވެ. އެކަމަށްޓަކައި ﷲ އަށް ޙަމްދު ހުއްޓެވެ. ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. ތިޔަބުނާ ކަންތަކެއް ނޫނެވެ. އެހެންނަމަވެސް ﷲ އަށް ޙައްގު ގޮތުގައި ލަދުވެތިވެއްޖެމީހާ އޭނާގެ ބޮލާއި އެޔާއި ގުޅިފައިވާ ތަންތަން ރައްކައުތެރި ކުރާށެވެ. އަދި ބަނޑާއި އެޔާއި ގުޅިފައިވާ ތަންތަން ރައްކައުތެރި ކުރާށެވެ".


2. ޣީބަބުނުމުގެ ސަބަބުން ތިމާގެ ހެޔޮކަންތަކުން އުނިވެގެންދާ މިންވަރު ހަނދުމަ ކުރާށެވެ. އަދި އޭނާ ޣީބަ ބުނީ މީހާއަށް އަމިއްލަ ހެޔޮކަންތައް ހަދިޔާ ކުރެވެނީ ކަމާއިމެދު ވިސްނާ ފިކުރުކުރާށެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ އަލައިހި ވަސައްލަމަ ގެ ޙަދީޘް އެއްގެ މާނާގައިވެއެވެ. "ތިމަންކަލޭފާނުގެ އުއްމަތުގެ މީހުންގެ ތެރެއިން މުފްލިސަކީ ކާކުކަން ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެގޭތޯއެވެ؟ ޞަޙާބީން ދެންނެވިއެވެ. ތިމަންމެންގެ ތެރޭގައި މުފްލިސަކީ އޭނާގެ އަތުގައި ދިރްހަމެއް ވަންނާނެ ތަނެއް ނެތް މީހާއެވެ. ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ އުއްމަތުގެ މުފްލިސަކީ ގިޔާމަތްދުވަހުން ނަމާދާއި ޒަކާތާއި ރޯދަ ހިފައިގެން މާތް ﷲ ގެ ޙަޟްރަތަށް އަންނަހިނދު، މީހަކާއި ދިމާލަށް އެއްޗެތިކިޔާ، އެހެންމީހަކަށް ގޯނާކޮށް، އެހެންމީހެއްގެ މުދާކައި ހަދާފައިވާ މީހާއެވެ. އެފަދަމީހުންގެ ހެޔޮކަންތައް އަނިޔާލިބުނު މީހާއަށް ދެވޭނެއެވެ. އޭނަގެ ހެޔޮކަންތައް ހުސްވެއްޖެނަމަ އަނިޔާލިބުނުމީހާގެ ނުބައިކަންތަކުން ނަގައި އަނިޔާވެރިވިމީހާ އަށް ބަދަލު ކުރެވޭނެއެވެ. އެޔަށްފަހު އޭނާ ނަރަކަ އަށް އެއްލައިލެވޭނެއެވެ".

3. ތިމާގެ އަމިއްލަ ނަފްސުގެ ޢައިބުތަކާއި މެދުގައި ވިސްނާފިކުރުކޮށް، އެހެންމީހުންގެ ޢައިބު ހޯދަން މަސައްކަތް ނުކުރުން. މިފަދަކަންތަކަށް އަރައިގަނެވެނީ ނަމަ، މާތް ﷲ ތިމާ އިމްތިޙާނު ކުރެއްވުމުގެ ގޮތުން އެހެންމީހުންގެ ހުންނަ ޢައިބު ޞިފަތައް ތިމާގެ ކިބައިގައި ލައްވަފާނެކަން ހަދުމަކުރުން.


4. ޞާލިޙް ރަގަޅު އެކުވެރިންނާއި އެކުގައި އުޅުން، އަދި ނުބައި އެކުވެރިންނާއި އެކުގައި އުޅުން ދޫކޮށްލުން.

5. ސަލަފުއްޞާލިޙުންގެ ސީރަތު ދިރާސާކުރުން. އެބޭކަލުން ހަވާނަފްސާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަ ކުރެއްވިގޮތް ދަސްކުރުން.
އަބޫޢާޞިމުއް ނަބީލް ވިދާޅުވިއެވެ. "ޣީބަބުނުމަކީ ޙަރާމް ކަމެއްކަން އެނގުނު ދުވަހުން ފެށިގެން ދުވަހަކުވެސް ތިމަންކަލޭގެފާނު ޣީބައެއް ނުބުނަމެވެ".

6. ތިމާއަށް ޣީބައެއް ބުނެވިއްޖެނަމަ އަމިއްލަ ނަފްސަށް އަދަބުދިނުން.
އިބްނުވަހުބް ކަންތައް ކުރެއްވިގޮތްކަމަށްރިވާވެގެންވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް މީހެއްގެ ޣީބަ ބުނެވިއްޖެ ކޮންމެ ހިނދެއްގައި އަނެއްދުވަހު ރޯދަހިއްޕަވައެވެ. މިގޮތަށް ގޮސް އެކަލޭގެފާނަށް އުނދަގޫވާ ވަރުވުމުން ޣީބަބުނުން އެއްކޮށް ހުއްޓަވާލެއްވިއެވެ. އަދި ޣީބަބުނެވޭ ކޮންމެ ހިނދެއްގައި ދިރްހަމެއްގެ މިންވަރުން ޞަދަގާތް ކުރެއްވުމަށް އެކަލޭގެފާނު ޢަޒުމް ކަނޑައެޅުއްވިއެވެ. ދެން ދިރްހަމްދެކެވާ ލޯތްބެއްގެ ސަބަބުން ޣީބަ ބުނުމާ ދުރުހެލިވެލައްވަން ޖެހިވަޑައިގަތެވެ.

ޣީބަބުނުމުގެ ޖަޒާ:

1. ދުނިޔެމަތީގައި އޭނާ ފަޟީޙަތްކުރެއްވުން. ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ އަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއްދުވަހެއްގައި މިންބަރަށް އަރައިވަޑައިގެން އަޑުހަރުކޮށް ގޮވާލެއްވިއެވެ. "އެބައިމީހުންގެ ދޫތަކުން އީމާންވެ، ހިތްތަކަށް އީމާންކަން ނުވަންނަ މީހުންނޭވެ. ތިޔަބައިމީހުން މުސްލިމުންނަށް ގޯނާ ނުކުރާށެވެ. އަދި އެބައިމީހުންނަށް މަލާމާތް ނުކުރާށެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ ޢައުރަތައް (ޢައިބުތައް) ހޯދަން ނޫޅޭށެވެ. މުސްލިމުންގެ ޢައިބު ހޯދަން އުޅޭ މީހެއްގެ ޢައިބު މާތް ﷲ ފާޅުކުރައްވާނެތެވެ. އެމީހަކު ގޭ ތެރޭގައި ފިލާއޮތްނަމަވެސް މާތް ﷲ އޭނާގެ ޢައިބު ފާޅުކުރައްވައި ފަޟީހަތް ކުރައްވަފާނެއެވެ.

2. ކައްވަޅުގައި ޢަޛާބު ލިބުން. އަބީބަކްރާގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ އަލައިހިވަސައްލަމަ ދެގަބުރެއްގެ ކައިރިން ހުރަސްކުރައްވާ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. "މިދެގަބުރަށް އެބަ ޢަޛާބު ލިބެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް މާކަށް ބޮޑު ކަމަކު އެއް ނޫނެވެ. އޭގެތެރެއިން އެކަކީ ކުޑަކަމުދާތަކެތިން ސާފުނުވާމީހެކެވެ. އަނެކަކީ ޣީބަބުނުމުގެ ސަބަބުން ޢަޛާބު ލިބެމުންދާ މީހެކެވެ".
އަލްޚައްޠާބީ ވިދާޅުވިއެވެ. "މިޙަދީޘް ގައި އެމީހުންނަށް ޢަޛާބުލިބެނީ މާބޮޑު ކަމަކު އެއް ނޫނޭ ޙަދީޘް ކުރެއްވުމުގެ މާނައަކީ އެމީހުންނަށް އެކަމެއްެގެ ސަބަބުން ޢަޛާބުލިބެމުން އެދާ ކަމަކީ ދުރުހެލިވާން ބޭނުންވެއްޖެނަމަ، ދުރުހެލިވާކަށް އެހާ އުނދަގޫ ކަމެއް ނޫނެވެ".

3. ނަރަކައިގައި ޢަޛާބު ލިބުން. ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ އަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރެްވިއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނައިގެން މިޢުރާޖަށް އަރައިގަޑައިގެންނެވުނު ރޭގައި މީސްތަކުންގެ ތެރެއިން ބަޔަކު އެބައިމީހުން ގެ ނިޔަފަތިތަކުން މޫނުގައި ވަކިއަޅާތަން ދެކިލިެެއްވީމެވެ. އެެއިީ ކޮންބަޔެއްތޯ ސުވާލުދެންނެވުމުން ޖިބްރީލްގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އެބަިމީހުންނަކީ ޣީބަބުން މީސްތަކުންގެ އަބުރަށް އަރައިގަންނަމުން ދިޔަ މީހުންނެވެ.

ޣީބައިގެ ކައްފާރާ:

އެހެންވެސް ބޮޑެތިފާފަތަކެކޭވެސް އެއްފަދައިން ޣީބަބުނުން ފަދަ ކަމަކަށް އަރައިގަނެވިފައިވާ މީހާ އެކަމުން ތައުބާވެ ﷲ ގެ މަގަށް ރުޖޫޢަވާން ޖެހޭނެއެވެ. ތައުބާވެވޭނީ އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ފުރިހަމަ ކިޮށްގެންނެވެ.
1. ތިމާއަށް ކުރެވުނު ކަންތަކާއި މެދު ހިތާމަކުރުން. ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ އަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޙަދީޘްއެއްގެ މާނާގައިވެއެވެ. "ކުރުވުނު ކުށަށް ހިތާމަ ކުރުމަކީ ތައުބާވުމެކެވެ".
2. ކުރެވުނު ކުށުން ދުރުހެލިވެ އެއްކިބައިވުން. ސަބަބަކީ ކުށަށް އަރައިގަތުން މަތީ ދެމިހުރިހާ ހިނދަކު ތައުބާނުވެވޭނެކަން.
3. އެފަދަ ކުށަކަށް ދެންދުވަހަކުވެސް އަރައިނުގަތުމަށް ހިތުގެ އަޑިން ޢަޒުމް ކަނޑަ އެޅުން.
4. މީހެއްގެ ޙައްގަކަށް އަރައިގަނެވިފައިވަނީ ނަމަ އެމީހެއްގެ ކިބައިން މާފަށް އެދުން. ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ އަލަިއހިވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. "ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން މީހަކަށް އެހެންމީހެއްގެ ޙައްގަކަށް ނުވަރަ އަބުރަށް އަރައިގަނެވި އަނިޔާވެރިވެވިފައިވަނީ ނަމަ ދީނާރެއް ދިރްހަމެއް ނުވާ ދުވަހު އެމީހެއްގެ ހެޔޮކަމުން ނެގި އަނެއްމީހާ އަށް ލިބުނު އަނިޔާވެރިކަމާއި ގުޅޭވަރަށް އޭނާގެ ހެޔޮކަމުން ދެވޭ ދުވަސް އައުމުގެ ކުރިން އެކަމެއް އަވަހަށް ނިންމާށެވެ. އެމީހެއްގެ ހެޔޮކަމެއްވާނަމަ އަނިޔާލިބުނު މީހާއަށް އަނިޔާ އަށްވާވަރަށް ލިބިދެވޭނެއެވެ. ހެޔޮކަމެއް ނުވާނަމަ އަނިޔާލިބުނުމީހާގެ ނުބައިމަކުން އަނިޔާއަށްވާ ވަރަށް ކެނޑި އެބައި ބޮލު އަޅަން ޖެހިދާނެއެވެ".

ސުފްޔާން ބިން ޢުޔައިނާ ވިދާޅުވިއެވެ. "ޣީބަބުނުމަކީ މާތް ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި ޒިނޭކުރުމާއި ބަނގުރާބުއިމަށްވުރެވެސް ނުބައިކަން ބޮޑުކަމެކެވެ. އެހެނީ އެފަދަ ކަމަކަށް އަރައިގަނެވިއްޖެނަމަ ތައުބާވުމުން މާތް ﷲ އެމީހެއްގެ ތައުބާ ގަބޫލު ކުރައްވައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ޣީބަބުނާ މީހާ އޭނާގެ އަޚާ މާފް ކުރުމަށް ދާންދެން މާތް ﷲ އެމީހަކަށް މާފު ނުކުރައްވާނެ އެވެ".
ޙުޛައިފާވިދާޅުވިއެވެ. "ޣީބަބުނެވުނު މީހާގެ ފާފަ ފުއްސެވުން އެދި ދުޢާ ކުރުމަކީ އެކަމުގެ ކައްފާރާއެވެ".
މުޖާހިދް ވިދާޅުވިއެވެ. "ތިބާގެ އަޚާގެ މަސްކެއުމުގެ ކައްފާރާއަކީ އޭނާ އށް ޘަނާކިޔާ އަދި ހެޔޮ ދުޢާ ކޮށްދިނުމެވެ".
އިބްނުލް މުބާރަކް ވިދާޅުވިއެވެ. "ޣީބަބުނުމުން ތައުބާވުމަށް ޣީބަބުނެވުނު މީހާގެ ފާފަ ފުއްސެވުން އެދި ދުޢާކޮށްދޭށެވެ".

ޣީބަ ބުނުން ހުއްދަވާ ޙާލަތް ތައް:

1. ގާޟީ އެއްގެ ކައިރީގައި އަނިޔާވެރި މީހެއްގެ އަނިޔާވެރިކަމުގެ ހެކިބަސް ދިނުން. ނުވަތަ އަނިޔާ ލިބުނުމީހާ އަނިޔާވެރިޔާގެ އަނިޔާވެރިކަމުގެ ވާހަކަ އެހެންމީހުން ގެ ޢިބްރަތަށް ޓަކައި ދެއްކުން.
2. މުންކަރާތެއް މަނާ ކުރުމުގެ ގޮތުން މީހެއްގެ ވާހަކަ ދެއްކުން. މީހެއްގެ ކިބައިން ނުބައިކަމެއްފެނި، އެހެންމީހެއްގެ އެހީތެރިކަންނެތި އެކަން މަނާ ނުކުރެވޭނެ ކަމަށް ވަނީ ނަމަ އެވާހަކަދެއްކުން.
3. މީހެއްގެ ނުބައިކަމުން މީހުން ރައްކާތެރި ކުރުމަށްަޓަކައި އެވާހަކަ ދެއްކުން.
4. ފާޅުގައި ނުބައިކަންތައް ކުރާ މީހުންގެ ނުބައިވާހަކަ ދެއްކުން.
5. މީހެއްގެ އަިއިޑެންޓިޓީ ބަޔާންކޮށްދިނުމުގެ ގޮތުން. މިޘާލަކަށް "މުޙައްމަދު" ކިޔާ ބައިވަރު މީހުންތިބެ، ވަކި މުޙައްމަދެއް ބަޔާން ކޮށް ދިނުމުގެ ގޮތުން އެމީހެއްގެ ކިބާގައި ހުރި ފާހަގަ ކުރެވޭ ޞިފައެއްގެ ވާހަކަ ބުނުން.

-ނިމުނީ-

އިތުރަށް ވިދާޅުވުމަށް....

ދޫރައްކާތެރިކުރުން (3)

ލިޔުނީ: އައްޝެއިޚް އަބޫއަރްބަޢު

ޣީބަ ޙަރާމް ކުރެއްވިކަމަށް ދޭހަވާ ސުންނަތުގެ ދަލީލުތައް:

1. ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ އަލައިހިވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (إن دمائكم وأموالكم وأعراضكم عليكم حرام كحرمة يومكم هذا في شهركم هذا في بلدكم هذا). މާނައަކީ: "ތިޔަބައިމީހުންގެ ލެޔާއި މުދަލާއި އަބުރަކީ ޙުރްމަތްތެރިވެގެންވާ އެއްޗެކެވެ. މިއަދުގެ (ޢަރަފާތް ދުވަސް) ޙުރުމަތްތެރިވީފަދައިންނެވެ. މިމައްސަރު(ޛުލްޙިއްޖާ މަސް) ޙުރުމަތްތެރިވީފަދައިންނެވެ. މިރަށް (މައްކާ) ޙުރުމަތްރެރިވީފަދައިންނެވެ".
މިޙަދީޘްގެ ޝަރަޙާގައި އިބްނުލް މުންޛިރު ވިދާޅުވިއެވެ. "ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ އަލައިހި ވަސައްލަމަ ޣީބަބުނުމަކީ ޙަރާމް ކަމެއްކަން އުއްމަތަށް ބަޔާންކޮށްދެއްވައިފިއެވެ، އެކަން ޙަރާމް ކުރެއްވުން ގުޅިފައިވަނީ ލެޔާއި މުދަލާއެވެ. އެހެނީ ޙައްގަކާނުލާ މީހަކު މަރާނުލެވޭނެ ފަދައިން އަދި މީހެއްގެ މުދާ އަތުލައިނުގަނެވޭނެ ފަދައިން ޣީބަ ބުނުމަކީ ވެސް ޙަރާމް ކަމެކެވެ. އެކަން (ޣީބަބުނުން) ޙަރާމްކަން އިތުރަށް ޔަގީންކޮށްދެއްވުމުގެ ގޮތުން މައްކާގެ ޙުރްމަތާއ(މާތްކަން) ޛުލްޙިއްޖާމަހުގެ ޙުރްމަތާއި ގުޅުއްވައިލެއްވިއެވެ. އެހެނީ މައްކާގެ ބިމުގެ ޙުރުމަތްކެޑުމާއި ޛުލްޙިއްޖާމަހުގެ ޙުރުމަތް ކެނޑުން ޙަރާމްވީފަދައިން ޣީބަބުނުންވެސް ޙަރާމްވެއްޖެއެވެ.
އަލްއިމާމް ނަވަވީ މުސްލިމްގެ ޝަރަޙާގައި ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ. މިޙަދީޘް ގެ މުރާދަކި ބަޔާން ކުރެވުނު ކަންތަކުގެ ބޮޑުކަން ބަޔާންކޮށްދެއްވާ، އެފަދަކަމަކަށް އަރައިނުގަތުމަށް އުއްމަތަށް އިންޛާރުދެއްވުމެވެ.
2. ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ އަލައިހިވަސައްލަމަ ޙަދީޡް ކުރެއްވިއެވެ. (من أربي الربا الإستطالة في عرض المسلم بغير حق). وفي رواية ( إن من أكبر الكبائر استطالة المرء في عرض رجل مسلم بغير حق). މާނައަކީ: "އެންމެ ނުބައި ރިބާގެ ތެރޭގައި ޙައްގަކާނުލާ މުސްލިމެއްގެ އަބުރަށް އަރައިގަތުން ހިމެނެއެވެ". އެހެން ރިވާޔަތެއްގައިވެއެވެ. "އެންމެ ބޮޑެތިފާފަ ތަކުގެ ތެރޭގައި ޙައްގަކާއި ނުލައި މުސްލިމެއްގެ އަބުރަށް އަރައިގަތުން ހިމެނެއެވެ".

3. ޢައިޝާ ރަޟިޔަﷲ ޢަންހާގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ތިމަންކަމަނާ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ އަލައިހި ވަސައްލަމަ އަށް ދެންނެވީމެވެ. ޞަފިއްޔާގެ ކިބައިން ކަލޭގެފާނަށްފުދިއްޖެއެވެ، އެކަމަނާ ހާދަކުރެވެ. އެހިނދު ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ އަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. "ކަމަނާ ތިޔަވިދާޅުވި ކަލިމަ މޫދުގެ ލޮނުގަނޑާ އެކުވެގެން ހިނގައިދާނެއެވެ".
މިޙަދީޘް ގެ ޝަރަޙަގައި މުބާރިކްފޫރީވިދާޅުވިއެވެ. މީގެ މާނައަކީ "ޣީބަ" އަކީ ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑާ އެއްކޮށްލެވޭނެ އެއްޗެއްނަމަ އޭގެ ސަބަބުން ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑުގެ ކުލަބަދަލުވެގެން ހިނގައިދާފަދަ އެއްޗެކެވެ.
މިއިން ދޭހަވަނީ "ޣީބަ" ބުނުމުގެ ނުބައިކަންބޮޑު ކަމެވެ. ކަމުގެ ޚުޠޫރަތްތެރި ކަމެވެ. ކުޑަކަމެއްގެ ގޮތުގައި ހީވިނަމަވެސް، ކަމަކީ އާދައިގެ ކަމެއް ނޫން ކަމެވެ.

4. މާޢިޒް-ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު- ޒިނޭގެ ކުށައް އިޢުތިރާފްވި ހިނދު އެކަލޭގެފާނު ރަޖަމް ކުރެވުނެވެ. ރަޖަމް ކުރުމުގެ ޙާދިޘާ ނިމުނު ތަނުން ޞަޙާބީ ބޭކަލަކު ވިދާޅުވި އެވެ. މާތް ﷲ އޭނާ އަށް އެކަން(ޒިނޭކުރިކަން) ސިއްރުކޮށްދެއްވި ހިނދު އޭނާ އަމިއްލަ އަށް އެވާހަކަ ދެއްކުމުން މިއަދު ކުއްތާއެއް ރަޖަމް ކުރާފަދައިން ހިލައިންތަޅާ އޭނާ ރަޖަމް ކުރެވިއްޖެއެވެ. މިއަޑު ކީރިތި ރަސޫލް ޞައްލަﷲ އަލައިހި ވަސައްލަމަ އަށް އިވިވަޑައިގެން މަރުވެފަިއވާ ޙިމާރެއްގެ މަސްގަނޑުގެނެސް އެވާހަކަގައި ބައިވެރިވި ޞަޙާބީންނަށް ދެންނެވިއެވެ. "މަރުވެފައިމިވާ ޙިމާރުގެ މަސްގަނޑު ތިޔަބައިމީހުން ކާށެވެ". އެހިނދު ޞަޙާބީން ދެންނެވިއެވެ. "އޭ ﷲ ގެ ނަބިއްޔާ އެވެ. މަރުވެފައިވާ ޙިމާރެއްގެ މަސްގަނޑު ކާނީ ކޮންބައެއް ހެއްޔެވެ؟"، ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. "ތިޔަބައިމީހުންގެ އަޚާގެ އަބުރަށް އަރައިގަތުމުން ތިޔަ ކުރެވުނީ މި މުޅަމަސްގަނޑު ކެއުމަށްވުރެވެސް ނުބައިކަން ބޮޑު ކަމެކެވެ".

ޣީބަ ބުނުމާއި ބެހޭ ގޮތުން ސަލަފުންގެ ކިބައިން ވާރިދުވެފައިވާ ބަސްތައް:

- އެއްދުވަހަކު ޢަމްރު ބިން އަލް ޢާޞް އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާާބުންނާއި އެކު ވަޑައިގަންނަވަނި ކޮށް މަރުވެ ފުފިފައިވާ ބަޣްލެއް، ދިވެހިބަހުން ކިޔާގޮތުން ނަމަ "އޮށް" (ޙިމާރާއި އަހުގެ ދަރި) ފެނިވަޑައިގަތެވެ. އެކަލޭގެފާނުވިދާޅުވިއެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ އަޚެއްގެ މަސްކެއުމަށްވުރެ މި ޖަނަވާރުގެ މުޅަމަސްގަނޑު ކެއުންވެސް މާރަނގަޅެވެ.
- ސުފްޔާން ބިން ޢުޔައިނާވިދާޅުވިއެވެ. "ޣީބަބުނުމަކީ ދަރަންޔަކަށްވުރެ ބޮޑުކަމެކެވެ. ދަރަނި އަދާކުރެވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ޣީބަބުނުމުން އެއަދާކުރެވޭނެ ގޮތެއް ނޯވެއެވެ".
- ސުފްޔާނުއް ޘައުރީވިދާޅުވިއެވެ. "ނަމަ ނަމަ ޣީބަ ބުނުމާ ކައިރި ނުވާށެވެ. ނަމަ ނަމަ މީސްމީހުންގެ އަބުރަށް އަރައިނުގަންނާށެވެ. އޭގެ ސަބަބުން ތިބާގެ ދީން ހަލާކުވެގެން ހިނގައިދާނެއެވެ".
- އަބޫޢާޞިމުއްނަބީލް ވިދާޅުވިއެވެ. "އެމީހެއްގެ ކިބައިގައި ދީނަށް ޙުރުމަތްތެރިކޮށް ހިތުމުގެ ކުޑަވެސް އަޘަރެއް ހުރިމީހަކު މީސްތަކުން ނުރުހޭ ވާހަކަ އެއް ނުދައްކާނެއެވެ".
- އެއްދުވަހަކު މީހަކު ޙަސަނުލް ބަޞްރީ ނެތްތަނުގައި މީހަކު އެކަލޭގެފާނަށް އެއްޗެތިކިޔެވެ. އެޚަބަރު އެކަލޭގެފާނަށް ލިބުމާއި އެކު އެންމެ އަގުބޮޑު ވައްތަރުގެ ކަދުރު ޓުކުރިއެއް އެމީހަކަށް ވެދުމަށް އެރުވިއެވެ. އަދި ވިދާޅުވިއެވެ. ތިބާއަށް މި އަގުބޮޑު ހަދިޔާ މިދީނީ ތިބާ އަހަންނަށް ކޮށްދިން ހެޔޮކަމުގެ ބަދަލުގައެވެ. އެމީހަކު ދެންނެވިއެވެ. އެއީ ކޮންކަމެއްތޯއެވެ. ވިދާޅުވިއެވެ. ތިމަންނާ ނެތްތަނުގައި ތިމަންނާގެ ނުބައިވާހަކަ ދެއްކުމެވެ. އޭގެ ސަބަބުން ތިިބާގެ ހެޔޮކަންތައްތަކުން ބަޔެއް އަޅުގަޑަށް ލިބޭނެއެވެ. ތިވަރުގެ ބޮޑު ހެޔޮކަމެއް މީހަކަށް ކޮށްދެވޭނެތޯއެވެ".

ޣީބަ ބުނުމަށް މެދުވެރިވާ ބައެއް ސަބަބުތައް:

1. ތަގްވާވެރިކަމާއި އީމާންކަން ބަލިކަށިވުން. މިކަމުގެ ސަބަބުން މީސްތަކުންގެ އަބުރަށް އަރައިގަނެ، ނެތިނުބައިކޔެން މެދުވެރިވެއެެވެ.
އަލްފަޟްލު ބިން ޢިޔާޟް ވިދާޅުވިއެވެ. ތަގްވާގެ އެންމެ ވަރުގަދަބައި ވަނީ ދުލުގައެވެ.
އަލްފަގީހް އައްސަމަރްގަންދީ ވިދާޅުވިއެވެ. "ޚާލިޞް ތަގްވާއަކީ ޙަރާމް ތަންތަނަށް ބެލުމުން ލޯތިރި ކުރުމާއި، ޣީބަބުނުމާއި ދޮގުހެދުމުން ދޫރައްކާތެރިކުރުމާއި، ހުރިހާ ގުނަވަންތަކެއް ޙަރާމް ކުރެއްވި ކަންތަކުން ދުރުހެލިކުރުވުމެވެ".

2. ނުބައިރަޙްމަތްތެރިންނާއެކު ބޭކާރުވާހަކަ ދެއްކުމުގައި ވަގުތު ހޭދަކުރުން. (وَكُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخَائِضِينَ) المدثر: ٤٥ މާނައަކީ: "ތިމަންމެން ދޮގުވެރިންނާއިއެކު، ބާޠިލް ދޮގު ވާހަކަ ދެއްކީމެވެ".
މިއާޔަތުގެ ތަފްސީރުގައި ގަތާދާ ވިދާޅުވިއެވެ. "ބޭކާރުވާހަކަ ދައްކާ ކޮންމެ މީހަކާއި އެކު ތިމަންމެން ބައިވެރިވެ، ބާޠިލް ވާހަކަ ދައްކައި އުޅުނީމެވެ".
އަދިވެސް ﷲ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. (فَوَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ. الَّذِينَ هُمْ فِي خَوْضٍ يَلْعَبُونَ) الطور: ١١ – ١٢ މާނައަކީ: "ދޮގުކުރި މީހުންނަށް އެދުވަހުން ގަދަވެގެންވާ ޢަޛާބު ހުއްޓެވެ. އެމީހުންނަކީ ބާޠިލް ވާހަކަތަކުގެ ތެރޭގައި ދުނިޔެއާއި މަޝްޣޫލުވެ، ކުޅެކުޅެތިބި މީހުންނެވެ".
މިއާޔަތުގެ ތަފްސީރުގައި އިބްނު ކަޘީރު ވިދާޅުވިއެވެ. "އެމީހުންނަކީ ބާޠިލް ވާހަކަ ދެއްކުމުގައި ދުނިޔޭގެ ވަގުތުތައް ހޭދަކުރި މީހުންނެވެ".

3. އަނެއް މުސްލިމް އަޚާއާއި މެދުގައި ޙަސަދަވެރިވުން، ނަފްރަތު ކުރުން.
އިބްނުތައިމިއްޔާ ވިދާޅުވިއެވެ. "މީސްތަކުންގެ ތެރޭގައިބަޔަކުވެ އެވެ. އެމީހުން ބަޔަކުމީހުންނާއި މެދުގައި އޮންނަ ޙަސަދަވެރިކަމެއްގެ ސަބަބުން ޣީބަ ބުނުމަށް މެދުވެރިވެއެވެ. އެފަދަ މީހުން މީހެއްގެ ވާހަކަ ދެއްކިނަމަވެސް އެމީހެއްގެ އެއްވެސް ރަގަޅުވާހަކަ އެއް ނުދައްކާނެއެވެ".

4. ދުނިޔޭގެ ވަގުތީ އަރާމަށް ހެއްލުން.
އަލް ފުޟައިލް ބިން ޢިޔާޟް ވިދާޅުވިއެވެ. "ރިޔާސަތު އެދިއްޖެމީހަކު އެހެންމީހުންނާއި މެދު ޙަސަދަވެރިވެ، ނެތިނުބައި ކިޔަންފަށާނެއެވެ. އަދި މީސްތަކުންގެ ޢައިބު ޞިފަ ހޯދަން މަސައްކަތް ފަށާނެއެވެ. އަދި އެއްވެސް މީހަކާއި މެދު ހެޔޮ ބަހެއް ނުބުނާނެއެވެ".

-ނުނިމޭ-

އިތުރަށް ވިދާޅުވުމަށް....

ދޫރައްކާތެރިކުރުން (2)

ލިޔުނީ: އައްޝެއިޚް އަބޫއަރްބަޢު

ދުލުގެ ނުބައިކަމުގެ ތެރެއިން އަޅުގަޑުމެންގެ މުޖްތަމަޢު ގައި އެންމެ ބޮޑަށް ފެތުރިފައިވާ އެއް ކަމަކީ ޣީބަބުނުމެވެ. އެހެންކަމުން ޣީބަބުނުމަކީ ކޮބައިކަމާއި އެކަމުގެ ހުރި ނުރައްކާތެރިކަން ބަޔާންކޮށް ދެވޭތޯ ބަލާނަމެވެ. އިންޝާﷲ.

...ޣީބަބުނުމަކީ ކޮބާ؟
"ޣީބަ" މިލަފްޡް ނެގިފައިވަނީ "ޣައިބު"އިން ނެވެ. އެއީ ލޮލަށް ފެންނަން ނެތް އެއްޗިއްސެވެ. "ޣީބަ" އަށް ޣީބަޔޭ ކިޔުނީ ވާހަކަދެކެވުނު މީހާ އެހިނދުގައި އެތަނުގައި ޙާޟިރުވެ ނެތުނީމައެވެ. ނުވަތަ މީހަކު ނެތް ތަނުގައި އޭނާ ނުރުހޭ ބާވަތުގެވާހަކައެއް ދެއްކުމެވެ.
"ޣީބަ" އަކީ ކޮބައިކަން ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ އަލައިހި ވަސައްލަމަ ބަޔާންކޮށްދެއްވައި ޙަދީޘް ކުރެއްވި އެވެ. "ތިޔަބައިމީހުންނަށް ޣީބަ އަކީ ކޮންއެްޗެއްކަން އެނގޭ ހެއްޔެވެ؟" ޞަޙާބީން ދެންނެވިއެވެ. ﷲއާއި ރަސޫލާ މޮޅަށްދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. އެހިދު ޙަދީޡް ކުރެއްވިއެވެ. "އެއީ ތިބާގެ އަޚާ ނެތްތަނުގައި އޭނާ ނުރުހޭ ވާހަކަ ދެއްކުމެވެ". އެހިނދު ޞަޙާބީން ދެންނެވިއެވެ. "އެމީހާގެ ކިބައިގައި ހުރި ކަމެއްގެ ވާހަކަދެއްކިނަމަވެސްތޯއެވެ؟" ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. "އޭނާގެ ކިބައިގައި ހުރި ކަމެއްކަމަށްވަނީނަމަ އެއީ ޣީބައެކެވެ. އޭނާގެ ކިބައިގައި ނެތް ކަމެއްގެ ވާހަކަދައްކައިފިނަމަ އެހެދުނީ ބޮޑުވެގެންވާ ދޮގެކެވެ".
...ޣީބަބުނުމުގެ ޙުކުމް:
ޣީބަބުނުމަކީ ޙަރާމް ކަމެއްކަމަށް އުއްމަތުގެ ދަންނަބޭކަލުން އިޖްމާޢުވެލައްވައެވެ.
އެކަމަކީ ބޮޑުފާފައެއްތޯ ނުވަތަ ކުޑަފާފަ އެއްތޯ މިކަމާއި މެދުގައި ކުޑަ ޚިލާފެއް ހުއްޓެވެ. އަލްއިމާމް ގުރްޠުބީ ވިދާޅުވަނީ ޣީބަބުނުމަކީ ބޮޑުފާފައެއް ކަމަށެވެ. ސަބަބަކީ ގުރްއާނާއި ސުންނަތުގައި ވަޢީދުގެ ބަސްފުޅުތައް މިކަމާއި ގުޅިގެން އައިސްފައިވާތީއެވެ. އެހެންކަމުން ގުރްޠުބީ ދެކިލައްވާގޮތުގައި މިކަމުގައި ޚިލާފްއުފެދެންވީ ސަބަބެއްނެތެވެ.
އަލްއިމާމް ޣަޒާލީގެ ކިބައިން އައިސްފައިވާ ގޮތުގައި ޣީބަބުނުމަކީ ކުދިފާފަތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭކަމެކެވެ.
މިދެގައުލު ޖަމްޢު ކުރައްވާ އިބްނު ޙަޖަރު ރަހިމަހުﷲ ވިދާޅުވަނީ ޞާލިޙް ތަގްވާވެރި ރަގަޅު އަޅަކު ނުވަތަ ޢިލްމުވެރިއެއްގެ ޣީބަބުނުމާއި އާދައިގެ އިންސާނެއްގެ ޣީބަބުނުމާއި ތަފާތުކަމަށެވެ. އެހެނީ ތަގްވާވެރިންގެ ޣީބަބުނުމަކީ ބޮޑުފާފަ އެކެވެ. އަދި އާދައިގެ މީހެއްގެ ޣީބަ ބުނުމަކީ ކުޑަފާފަ އެކެވެ.

...ޣީބަބުނުމަކީ ޙަރާމް ކަމެއްކަމަށް ކީރިތި ގުރްއާނުގައި އައިސްފައިވާ ދަލީލުތައް:

1. މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ) الحجرات: ١٢ މާނައަކީ: "އޭއީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ. ތިޔަބައިމީހުން ގިނަ ހީތަކާ ދުރުވެގަންނާށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ބައެއް ހީއަކީ ފާފައެކެވެ. އަދި، ތިޔަބައިމީހުން އަކަކު އަނެކަކަށް ޖާސޫސު ނުކުރާށެވެ. އަދި އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ޣީބަ ނުބުނާށެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އަކުކުވެސް އޭނާގެ އަޚުގެ މަސް މުޅަކޮށް ކެއުމަށް ލޯބިކުރާނޭހެއްޔެވެ؟ ތިޔަބައިމީހުން އެކަމަށް ނުރުހޭނެތެވެ. ތިޔަބައިމީހުން މާތް ﷲ އަށް ތަގްވާވެރިވާށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން މާތް ﷲ އީ ތައުބާގަބޫލުކުރައްވާ ރަޙްމަތްވަންތަ އިލާހެވެ".
މިއާޔަތުގެ ތަފްސީރުގައި އިބްނު ޢައްބާސްވިދާޅުވިއެވެ. "މާތް ﷲ މުޅަތަކެތި ޙަރާމް ކުރެއްވިފަދައިން ޣީބަބުނުން ވެސް ޙަރާމް ކުރެއްވިއެވެ".
އަލްގާޟީ އަބޫޔަޢުލާ ވިދާޅުވިއެވެ. "މިއާޔަތުގައި ޣީބަބުނުން މުޅަތަކެތި ކެއުމުގެ މިޘާލް ޖައްސަވާފައިވަނީ ޣީބަބުނުމަކީ ޙަރާމް ކަމެއްކަން އިތުރަށް ޔަގީންކޮށްދެއްވުމުގެ ގޮތުންނެވެ. ސަބަބަކީ މުސްލިމެއްގެ މަސްގަނޑު ކެއުމަކީ ޙަރާމް ކަމެކެވެ. އަދި މީސްތަކުންގެ ޠަބީޢަތު އެކަމާ ނުރުހޭނެ ކަމެކެވެ. އަދި އެފަދަކަންތައް ކުރާމީހުން ދެކެ މީހުން ނަފްރަތު ކުރާނެއެވެ. އެހެންކަމުން ޣީބަބުނުމަކީވެސް މިދަރަޖާގައި ނުރުހުންތެރިކަންފާޅު ކުރަން ޖެހޭ ކަމެކެވެ.
އައްޒައްޖާޖް ވިދާޅުވިއެވެ. "ތިޔަބައިމީހުން މުޅަމަސް ކެއުމަށް ނުރުހޭނެ ފަދައިން މީސްތަކުންގެ ނުބައިވާހަކަ ދެއްކުމަށްވެސް ނުރުހޭށެވެ".
މިއާޔަތުގައި ޣީބަބުނުން މައްޔިތާގެ މުޅަމަސް ކެއުމާ ވައްތަރުކުރައްވާފައިވާ ސަބަބަކީ: މަރުވެފައި އޮންނަ މައްޔިތެއްގެ މަސްގަނޑު މީހަކު ކަނޑައިގެން ކޭނަމަވެސް މައްޔިތާއަށް އޭނާގެ ދިފާޢުގައި އެއްވެސް ކަމެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ހަމައެފަދައިން މީހަކު ނެތް ތަނުގައި އޭނާގެ ނުބައިވާހަކަ ނުވަތަ އޭނާ ނުރުހޭ ވާހަކަ އެއް ދެއްކި ކަމުގައިވީނަމަވެސް އޭނާގެ ނަފްސުގެ ދިފާޢުގައި ކުރެވޭނެ ކަމެއްނުތުނީމައެވެ.

2. މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. (وَلَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمَانِ) الحجرات: ١١ މާނައީ: "އަދި ތިޔަބައިމީހުން އެކަކުއަނެކަކަށް އަނެކަކުގެ އައިބު ނުކިޔާށެވެ. އަދި އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ނުރުހޭކަހަލަ ލަގަބުތަކުން ނުގޮވާށެވެ. އީމާންވުމަށްފަހު މިނަންގަނެވުނުކަންތައްކުރުމުން ފާސިގުވުމަކީ ނުބައިކަން ބޮޑުވެގެންވާ ކަމެކެވެ. މިކަންތަކުން ތައުބާނުވީ މީހުންނަކީ އަމިއްލަ ނަފްސަށް އަނިޔާކުރާމީހުންނެވެ".
މިއާޔަތުގައިމިވާ "ލަމްޒު" ގެ މާނަ ކުރައްވަމުން އިބްނުޢައްބާސް ވިދާޅުވިއެވެ. "ތިޔަބައިމީހުން އެކަކު އަނެކަކަށް އެއްޗެތިކިޔާނުހަދާށެވެ". މިފަދައިން މުޖާހިދް، ސަޢީދު ބިން މުސައްޔިބް، ގަތާދާ، އަދި މުގާތިލް ބިން ޙައްޔާންގެ ކިބައިންވެސް ނަގުލުވެގެންވެއެވެ.
އިބްނުކަޘީރު ވިދާޅުވިއެވެ. "ހަމްޒު" އަކީ ޢަމަލުން މީސްތަކުންނަށް ގޯނާކުރުމެވެ. އަދި "ލަމްޒު" އަކީ ބުނާބަހަކުން މީހުންނަށް ގޯނާ ކުރުމެވެ.
އިބްނުކަޘީރުގެ ބަހަށް އައްޝައިޚް ޝަންގީތީ ތާއީދުކުރައްވާވިދާޅުވިއެވެ. "ހަމްޒު" ގެ ތެރެއަށް "ޣީބަ" ބުނުންވެސް ވަންނާނެއެވެ.

3. މާތް ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. (وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ) الهمزة: ١ މާނައަކީ: "ނެތިނުބައި ކިޔުމާއި ޣީބަބުނާ ކޮންމެ މީހަކަށް ހަލާކާއި ޢަޛާބު ހުއްޓެވެ".
"ހަމްޒު" އާއި "ލަމްޒު" ގެ މާނަ އިސްވެ ހިނގައްޖެއެވެ. އެއީ ޣީބައިގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ދެކަމެކެވެ.
މިއާޔަތުގެ ތަފްސީރުގައި ގަތާދާ ވިދާޅުވިއެވެ. "މީސްތަކުންގެ މަސްކަމުން ގޯނާކުރަމުން ދިޔުމެވެ".
(ويل) އަކީ ނަރަކައިގެ ވާދީ އަކަށް ކިޔޭނަމެކެވެ.
އަލްއިމާމް އައްސަޢުދީ ވިދާޅުވިއެވެ. މިއާޔަތްތައް ބާވާލެއްވުނީ މުޝްރިކުންގެ މައްޗަށްކަމުގައިވީނަމަވެސް މިއާޔަތްތަކުގައި ބުނެވިފައިވާ ޞިފަޖެހިފައިވާ އެންމެންގެ މައްޗަށް ޢާއްމެވެ. ސަބަބަކީ ގުރްއާން ބާވާލެއްވުނީ ޚަލްގުތަކުންނަށް ހިދާޔަތް ދެއްކެވުމަށެވެ. އެހެންކަމުން އުއްމަތުގެ އެންމެން ޝާމިލުވެއެވެ.

4. (وَلَا تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍ مَهِينٍ. هَمَّازٍ مَشَّاءٍ بِنَمِيمٍ) القلم: ١٠ – ١١ މާނައަކީ: "އަދި ބާޠިލްގޮތުގައި ހުވާކޮށްހަދާ، ދެރަނިކަމެތި ކޮންމެ މީހަކަށް ކިޔަމަންވެވަޑައި ނުގަންނަވާށެވެ. އެއީ މީހުންނަށް ޢައިބުބުނެ ނުބައިވާހަކަތައް ދައްކަމުން ހިނގާ މީހެކެވެ".
އިމާމް ޝައުކާނީ ވިދާޅުވިއެވެ. "ހައްމާޒު" ގެ މާނައަކީ މީސްތަކުންނަށް ޣީބަބުނާ މީހާއެވެ.
ޝައިޚުލް އިސްލާމް އިބްނުތައިމިއްޔާ ވިދާޅުވިއެވެ. ގަލަމް ސޫރަތުގެ 8 ވަނަ އާޔަތުން ފެށިގެން 16 ވަނަ އާޔަތުގެ ނިޔަލަށް މިވާ އާޔަތްތަކުގައި ވަރަށް މުހިންމުކަމެއް ހިމެނިގެންވެއެވެ.
އެއީ: މިދެވައްތަރުގެ މީހުން (ދޮގުވެރިންނާއި ޣީބަބުނާ މީހުން) ނަށް ކިޔަމަންތެރި ނުވުމަށް އެންގެވުން. މިކަމުގައި އެކުލެވިގެންވާ ފައިދާއަކީ: މީހަކަށް ކިޔަމަން ނުވުމަށް އެންގެވުމުގެ މާނަ އަކީ އޭނާގެ ކިބައިގައި ހުރި ޞިފަތަކުންވެސް ދުރުހެލިވުމަށް އެންގެވުމެވެ. އެހެންކަމުން ދޮގުބުނާމީހުންނާއި ޣީބަބުނާ މީހުންނަށް ކިޔަމަންތެރިވާކަށް ނުޖެހެއެވެ. އަދި އެފަދަމީހުންގެ އަޚްލާގުންވެސް ދުރުހެލިވާންޖެހެއެވެ.

-ނުނިމޭ-

އިތުރަށް ވިދާޅުވުމަށް....

ދޫރައްކާތެރިކުރުން (1)

ލިޔުނީ: އައްޝައިޚް އަބޫއަރްބަޢު

މިމައްސަލައަކީ އަޅުގަޑުމެންގެ މުޖްތަމަޢުގައި ވަރަށް ބޮޑުވެފައިވާ މީސްތަކުންނަށް އެކަމުގައި ހުރި ނުބައިކަން އެނގިފައިނުވާ ނުވަތަ ފަރުވާކުޑަކުރެވިފައިވާ ކަމެކެވެ. ވުމާއިއެކު، މިކަމުގެ މައްޗަށް ކޮންމެވެސް އެއްޗެއް ބުނެނުލާ ހުރުމަކީ ފާފަވެރިވެދާނެ ކަމެއްކަމަށް ހީވެގެން ކުރިޔަށް ދެވޭތޯ ގަސްތުކުރީމެވެ. ވަބިﷲ އައްތައުފީގް.
ޝައްކެތްނެތް ގޮތުގައި މާތް ﷲ އިންސާނުންނަށް ދެއްވާފައިވާ ނިޢުމަތްތައް ގިނަގުނައެވެ. ގުނާ ޢަދަދު ނުކުރެވޭހާ ގިނައެވެ. މިއިންކޮންމެ ނިޢުމަތެއްދެއްވި ކަމަށް ޓަކައި މާތް ﷲ އަށް ޙަމްދާއި ޝުކުރުކުރަންޖެހެއެވެ. އެގޮތުން އެއިން ކޮންމެ ނިޢުމަތެއްގެ ބޭނުން ކުރަންވާނީ އެކަލާނގެ ރުހިވޮޑިގެންވާ ގޮތުގެ މަތީންނެވެ.

މިގޮތުން އިންސާނުންނަށް ދެއްވި އެއް ނިޢުމަތަކީ ދުލުގެ ނިޢުމަތެވެ. އިންސާނުން ހިތުގައި އުފެދޭ ޝުޢޫރުތައް ބޭރުކުރުމަށާއި ކާބޯތަކެތީގެ ރަހަބެލުމަށް ދޫ ދެއްވިއެވެ. އެކަލާންގެ ވަޙި ބަސްފުޅުގައިވެއެވެ. (ألم نجعل له عينين، ولسانا وشفتين) البلد: ٨ – ٩ މާނައަކީ: "ތިމަން ﷲ އެއިންސާނާ އަށް ދެލޯނުދެއްވަމުހެއްޔެވެ. އަދި ދުލަކާއި ދެތުންފަތެވެ".

އީމާންކަމާއި ކުފުރު ތަފާތުކޮށްދެނީ ދުލުން ބުނާބަހަކުންނެވެ. އިންސާނާ ސުވަރުގެވަންތަވެރިއަކަށްވުމާއި ނުވުން ގުޅިފައިވަނީ ދުލާއެވެ. ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ އަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. (إن العبد ليتكلم بالكلمة ما يتبين فيها يزل بها إلى النار أبعد ما بين المشرق والمغرب) މާނައަކީ: "އަޅާ ތެދުދޮގުބެލުމެއްނެތި ވާހަކަދެއްކުމުގެ ސަބަބުން ނަރަކައަށް ވައްޓައިލެވެއެވެ". އެހެންކަމުން މިދޫ ރައްކާތެރިކުރަން އެބަޖެހެއެވެ. އެކަންނުކުރެވިއްޖެނަމަ އެމީހަކު ނަރަކައިގެ އަލިފާންގަނޑުގެ ތެރެއަށް ވައްޓައިލެވެއެވެ.

އަނެއްކޮޅުން ދޫ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ރައްކާކުރެވިއްޖެނަމަ އެމީހަކަށް ސުވަރުގެލިބޭނެ ކަމުގެ އުފާވެރި ޚަބަރު ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ އަލައިހި ވަސައްލަމްވަނީ ދެއްވާފައި ވެއެވެ. ޙަދިޘް ކުރެއްވިއެވެ. (من يضمن لي ما بين لحييه وما بين رجليه أضمن له الجنة)، މާނައަކީ: "އެމީހެއްގެ ދެކޯދޭތެރޭގައިވާތަނާއި)އަނގަ) ދެފައިދޭތެރޭގައިވާތަން(ފަރުޖު) ރައްކާތެރިކުރާނެ ކަމުގެ ގެރެންޓީދީފި މީހަކަށް ސުވަރުގެ ލިބޭނެކަމުގެ ގެރެންޓީ ތިމަންކަލޭގެފާނު ދެއްވަމެވެ".

މުޢާޛް ބިން ޖަބަލު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު އަށް ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ އަލައިހިވަސައްލަމް އެކިވައްތަރުގެ ހެޔޮކަންތައްތައް ބުނެދެއްވުމުން މުޢާޛް ސުވާލުދެންނެވިއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ސުވަރުގެއަށްވަދެވި ނަރަކައިން ދުރުހެލިވާނެ ކަމެއްދަސްކޮށްދެއްވާށެވެ. ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. "ހުރިހާ ހެޔޮކަމެއްގެ މައިގަނޑު ބުނެދެއްވަން ހެއްޔެވެ". މުޢާޛް ދެންނެވިއެވެ. "އާދޭހެވެ"، އެހިނދު ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ އަލައިހިވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނުގެ ދޫކޮޅުގައި ހިއްޕަވައި ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. "މިއެތި ހިފަހައްޓާށެވެ"، އެހިނދު މުޢާޛް ދެންނެވިއެވެ. "އަހަރުމެން ދައްކާވާހަކައެއްގެ ސަބަބުން ފާފަލިބޭތޯއެވެ؟"، ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. "މީސްތަކުން މޫނުވަތަށް ނަރަކައަށް ވައްޓައިލެވެނީ އެމީހުންގެ ދުލުން ބޭރުކުރި ބަސްތަކެއްގެ ސަބަބުން ނޫން ކޮން ކަމަކުން ހެއްޔެވެ؟!". ދޫރައްކާތެރިކުރުމަކީ އީމާންކަމާއި ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ، (من كان يؤمن بالله واليوم الآخر فليقل خيرا أو ليصمت) މާނައަކީ: "ﷲ އާއި އާޚިރަތްދުވަހަށް އީމާންވާމީހާ ހެޔޮބަސްބުނާހުށިކަމެވެ. ނޫންނަމަ ހަނުހުންނާށެވެ".

އަޅުގަޑުމެންގެ ކަންތައް ހުންނަގޮތާއި މެދު ނަޘަރުހިންގާލައިފި މީހަކަށް ޢަޖައިބު ކަންތައްތަކެއްފެނިގެންދެއެވެ. މީސްތަކުން ދުލާއިމެދު ކުޑަވެސް ފަރުވާތެރިކަމެއް ބަހައްޓާތަނެއް ނުފެނެއެވެ. ޙަގީގަތާއި ޚިލާފުވާހަކަ ދެއްކުމާއި، ޣީބަބުނުމާއި، ދެބައޮޑުވުން ފަދަ ނުރައްކާތެރި ކަންތައްތައް އަޅުގަޑުމެންގެ މުޖްތަމަޢުގައިވަނީ ޢާއްމުވެފައިވަނީ ބިރުގަންން ދަރަޖައަށެވެ. މިކަމަކީ ކިހާވަރެއްގެ ނުރައްކާތެރިކަމެއް ކަމާއިމެދު ކުޑަކޮށްވެސް ވިސްނައެއް ނުލައެވެ. ދުލުންބޭރުކުރާ ކޮންމެ ލަފްޡަކީ ރަގީބް އާއި ޢަތީދް ލިޔުއްވާނެ އެއްޗެއްކަމާއިމެދު ވިސްނައިނުލައެވެ. (ما يلفظ من قول إلا لديه رقيب عتيد) ق: ١٨ މާނައަކީ: "އޭނާގެ ދުލުންބޭރުކުރާ ކޮންމެ ބަހެއް ރަގީބް އާއި ޢަތީދް ލިޔުއްވައެވެ".

-ނުނިމޭ-

އިތުރަށް ވިދާޅުވުމަށް....

ޑރ. ޒާކިރު ނައިކް އަށްވެސް ރާއްޖޭގައި ތަޤްރީރުކުރުމުގެ ހުއްދަ ދޭންވާނީ ޤަވައިދަށް ބަލާފައެވެ.

ޑރ. ޒާކިރު ނައިކް އަކީ މިހާރު ދުނިޔޭގައި ތިއްބެވި އެންމެ ފުސްނާބުއުސް ޢިލްމުވެރިންގެ ތެރެއިން ބޭފުޅެއް ކަމުގައި ދެންނެވުމަކީ ކުށަކަށް ނުވާނެއެވެ. މެޑިކަލް ދާއިރާއިން ތަޢުލީމު ހާސިލް ކުރެއްވުމަށްފަހު، ޝެއިޚް އަޙްމަދު ދީދާތުގެ އަރިހުން ދަރިވަރުވެ ދީނީ ތަޢުލީމު އުގެނިވަޑައިގެން، ދީނަށްޓަކައި ނުކުތް ޑރ. ޒާކިރު ވަނީ އިސްލާމު ދީނަށްޓަކައި މިޒަމާނުގައި އެހެން ފަރާތަކުން ނުކުރާފަދަ ފާހަގަ ކޮއްލެވޭ ބޮޑެތި މަސައްކަތްތަކެއް ކުރައްވާފައެވެ. އިސްލާމިކް ރިސާޗް ފައުންޑޭޝަނާއި، އިސްލާމިކް ޗެނަލް ޕީސްޓީވީއާއި އަދި އިންޓަނޭޝަނަލް އިސްލާމިކް ސްކޫލް އެކަނިވެސް މިކަމަށް ހެކިދެއެވެ.
އެހެންކަމުން އަންނަމަހު 31 އިން ޖޫން 6 އަށް ޑރ ޒާކިރު ނައިކް ރާއްޖެވަޑައިގަތުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާކަން ރަސްމީކޮށް ހާމަކުރުމާއި އެކު ވަރަށް ގިނަބަޔަކު ވަނީ އެކަމަށް މަރުހަބާ ކިޔައި އެކަމާ އުފާކޮށްފައެވެ. އަނެއްކޮޅުން ދީނުގެ އަދާވާތްތެރިންނަށް މިކަން ވެގެން ދިޔައީ އެމީހުންގެ ހިތަށް ހެރުނު ތޫނު ތީރެއް ކަމުގައެވެ. ހަމައެއާއިއެކު ތަނެއް ދޮރެއް ނުދަނެތިބެ، ތެދެއް ދޮގެއް ބެލުމެއް ނެތި، ސިޔާސީ ބޭނުމަކަށްޓަކައި ކަމުގެ ޙަޤީގަތް އޮޅުވާލައި ފިތަނަފަސާދަ އުފެއްދުމަށް ލިޔާލިޔުންތެރިންވެސް އުޅޭކަން ފާހަނގަކޮށްލަން ޖެހެނީ ހިތާމައާއި އެކުގައެވެ.

އެގޮތުން ރާއްޖޭގައި އިސްލާމު ދީން ކުރިއަރުވަން މަސައްކަތް ކުރައްވާ ޖަމްއިއްޔާތަކާއި އިސްލާމިކް މިނިސްޓަރީއާއި ދެމެދު އިތުރަށް ރުޅިވެރިކަން އުފެދޭގޮތަށް ބައެއް މީހުން ލިޔަމުން އެބަދެއެވެ. މި އިވެންޓާއި ގުޅުވައިގެން އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކުގެ މެދުގައި ދެކޮޅުވެރި ކަމުގެ ރޫޙެއް އުފެއްދުމަށެވެ. މަޤްސަދަކީ އާންމުން މި އިވެންޓަށް ނަފްރަތު ކުރުވުމެވެ. މިއިވެންޓްގެ ސަބަބުން އާންމުންނަށް ލިބިގެންދާނޭ ފައިދާއާއި މަންފާ ކުޑަކުރުމަށެވެ.

މިގޮތުން ދައްކަމުންދާ އެއްވާހަކައަކީ ޝެއިޚް އަބްދުއްރަޙީމް ގްރީން ގެނައުމަށް ޖަމިއްޔަތުއް ސަލަފުން އެދުމުން އޭރުގައި އެހުއްދަ ނުދެއްވާފައި ޑރ. ޒާކިރު ނައިކް އެއްވެސް ހުއްދައަކާއި ނުލާ ގެނައުމަށް އުޅޭވާހަކައެވެ. މިއީ ވަރަށް ބޮޑު އޮޅުވާލުމެކެވެ. ޙަޤީޤަތަކީ ޖަމިއްޔަތުއްސަލަފުން ރާއްޖެ ގެނައުމަށް މަސައްކަތް ކުރެއްވި ޝެއިޚް އަބްދުއްރަޙީމް ގްރީން ގެނައުމުގެ ހުއްދަ ވަނީ ދެއްވާފައެވެ. އަދި އެބޭފުޅުން ޝެއިޚް ގެނައުމަށް ޝެޑިއުލް ކޮއްފައިވައިވާ ތާރީޚަށް ޝެއިޚް ގެނައުމުގެ ތައްޔާރިތައް ދަނީވަމުންނެވެ. އެހެން ކަމުން ޑރ ޒާކިރު ނައިކްއަށްވެސް ރާއްޖޭގައި ތަޤްރީރު ކުރުމުގެ ހުއްދަ ދެއްވާފައިވަނީ ޝެއިޚް އަބްދުއްރަޙީމް ގްރީންއަށްވެސް ހުއްދަ ދެއްވި ޤަވާއިދުގެ ދަށުން ކަމުގައި ބެލެވެއެވެ.

އަދި މިކަމާގުޅުވާފައި ދެއްކޭ ޙަޤީގަތެއް ނެތް އަނެއް ވާހަކައަކީ، ޝެއިޚް އަބްދުއް ރަޙީމް ގްރީންއަށް ތަޤްރީރު ކުރުމުގެ ހުއްދަ ނުދެއްވައި، ޑރ ޒާކިރު ނައިކްގެ އަނބިކަބަލުންނަށާއި ދަރިކަލުންނަށްވެސް ތަޤްރީރު ކުރުމުގެ ހުއްދަ ދެއްވި ވާހަކައެވެ. މިކަމުގައި ވެސް އެންމެ ފުރަތަމަ އަޅުގަނޑުމެން ހަނދާން ކުރަންވީ ނުކުތާއަކީ ޝެއިޚް އަބްދުއްރަޙީމް ގްރީންއަށް ތަޤްރީރު ކުރުމުގެ ހުއްދަ ނުދޭވާހަކައަކީ ދޮގުވާހަކައެއް ކަމެވެ. ވީމާ އެކަމާއި މިކަމާއި ގުޅުވުމަކީ އޮޅުވާލުމެކެވެ.

ދެންއޮތީ ޑރ. ޒާކިރު ނައިކްގެ އަނބިކަބަލުންނާއި ދަރިކަލުންގެ ވާހަކައެވެ. އިސްލާމް ދީނުގެ ޢިލްމު ވެރިޔަކަށް ވެވެނީ ހަމަ އެކަނި ސެޓްފިކެޓެއް ހާސިލް ކޮށްގެނެއް ނޫނެވެ. އަދި ކިއެއް ސެޓްފިކެޓަކީ ހަމައެކަނި މީހާ ޢިލްމުވެރިޔަކަށްވާ ސަބަބެއްވެސް ނޫނެވެ. އިސްލާމު ދީނުގައި ޢިލްމުވެރިޔަކަށް ވުމަށް ދީނީ ތަޢުލީމު ހާސިލް ކުރެވޭ މައިގަނޑު 2 ގޮތެއް އޮވެއެވެ. އެއްގޮތަކީ ކުރީޒަމާނުގައި މީހުން ދީނީ ތަޢުލީމު ހާސިލް ކުރެއްވި ގޮތަށް ޢިލްމުވެރިންގެ އަރިހުން ދީނީ ތަޢުލީމު އުގެނުމެވެ. ދެވަނަ ގޮތަކީ މިޒަމާނުގައި ގިނަމީހުން ތަޢުލީމު ހާސިލްކުރާ ފަދައިން ޔުނިވާސިޓީ ފަދަ ތަނަކުން ތައުލީމު ހާސިލް ކުރުމެވެ.

މިގޮތުންބަލާއިރު ޑރ ޒާކިރު ނައިކްގެ އަނބިކަބަލުންނަކީ މި 2 އުސޫލުންވެސް ތަޢުލީމު ހާސިލްކުރައްވައިގެން ހުންނެވި ބޭކަނބަލެކެވެ. އަދި މިއަދު ދުނިޔޭގައި ހިންގޭ އެންމެ ފާހަގަ ކޮއްލެވޭ އެއް އިންޓަނޭޝަނަލް އިސްލާމިކް ސްކޫލްގެ ސުޕަވައިޒަރުވެސް މެއެވެ. އަނެއްކޮޅުން ދަރިކަލުން ފާރިޤް ނައިކް އަކީވެސް މަތީގައި ބަޔާން ކުރެވުނު ދެގޮތުންވެސް ތަޢުލީމު ޙާސިލްކޮށްގެން އަދި ކުރައްވަމުން ގެންދަވާ ޒުވާނެކެވެ. މިހެން މިކަން އޮތްއިރު ޢަބްދުއްރަހީމް ގްރީން އަށް ހުއްދަ ނުދިނޭ އެކަމަކު ޑރ ޒާކިރުގެ އަނބިކަބަލުންނަށާއި ދަރިކަލުންނަށްވެސް ހުއްދަ ދިނީއޭ ކިޔުމުގެ ޖާގައެއް ނެތެވެ. އަދި ކިއެއް އެފަރާތްތަކަށްވެސް ހުއްދަ ދެވިފައިވަނީ އުސޫލުތަކާއި ހަމަތަކުގެ މަތިން، ޑރ. ޒާކިރު ނައިކައާއި އެކުގައި މަސައްކަތް ކުރައްވާ ޝެއިޚް އަބްދުއްރަޙީމް ގްރީންއަށްވެސް ހުއްދަ ދެއްވިފަދައިންނެވެ.

އެހެންކަމުން މިފަދަ ފިތުނަވެރި ވާހަކަތަކީ އަޅުގަނޑުމެން މުސްލިމުން މިކަމަށް ވަރަށް ސަމާލުވެ ތިބެންޖެހޭ ވާހަކަތަކެއް ކަމުގައި ދަންނަވަމެވެ. މުސްލިމުންގެ ތެރޭގައި އުޅޭ އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކު ފިތުނަވެރި ކުރުވައި އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކުގެ މެދުގައި ރުޅިވެރިކަން އުފައްދަން، އިސްލާމު ދީނުގެ އަދުއްވުން މަސައްކަތް ކުރަމުންދާކަން މިފަދަ ދަޑިވަޅުތަކުގައި އަޅުގަނޑުމެން ދަންނަން ޖެހެއެވެ. އެބައިމީހުންގެ ބޭނުމަކީ މުސްލިމުންގެ މެދުގައި ރުޅިވެރިކަމާއި ފިތުނަ ފަސާދަ އުފެއްދުމެވެ. އިސްލާމު ދީން ބަލިކަށިކޮށްލުމެވެ. ދީނީ ދައުވަތު ފެތުރިގެން ދިއުމަށް ހުރަސް އެޅުމެވެ. ވީމާ މިކަމަށް ހޭއަރައި މުސްލިމުން އެކަތިގަނޑަކަށްވެ ތިބުމަށް ގޮވާލަމެވެ.

އިތުރަށް ވިދާޅުވުމަށް....

އެމީހުންގެ 'ކަލާނގެ' ސޮލީބައް އެރުވުނު ކަމަށް ހިތުގެއަޑިން އެމީހުނަށް ޤަބޫލުކުރެވޭބާ؟

އެއީ އިނގެރޭސިން އިންޑިޔާގައި ވެރިކަންކުރި ދުވަސްވަރެވެ. ނަސާރާއިން ދިޔައީ އިންޑިޔާގައި ނަސާރާދީން ފެތުރުމަށްޓަކައި ވަރަށް ބުރަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަމުންނެވެ. އެމީހުންގެ ކަޅި އެންމެ ބޮޑަށް އަމާޒުވެފައިވާ ބަޔަކީ މުސްލިމުންނެވެ. އެހެންކަމުން މުސްލިމުން ވާހަކަދައްކަމުންދިޔަ ބަސްކަމުގައިވާ އުރުދޫބަސްވެސް އެމީހުން ދަސްކުރިއެވެ. އަދި ފާޅުގަޔާއި ސިއްރުގައި އެމީހުންގެ ދައުވަތު ފަތުރަން މަސައްކަތް ކުރަމުން ދިޔައެވެ. އެގޮތުން ނަސާރާއިންނާއި އެކުގައި އާންމު ބަހުސްތައް ކުރުމަށް މުސްލިމުންގެ ކިބައިން އެދެމުން ދިޔައެވެ. އެހެންކަމުން އިންޑިޔާގައި ދިރިއުޅެމުންދިޔަ ވަރަށްގިނަ މުސްލިމުންގެ އެދުމުގެމަތިން ދިއްލީގައި އުޅުއްވި މައުލާނާ ޢަބްދުލް އަޒީޒު (މައުލާނާ ސާހިބު) ނަސާރާއިންނާއި ބަހުސެއްކުރަން އެއްބަސްވިއެވެ.
ބަހުސް ކުރުމަށް ދެފަރާތުންވެސް ބޭފުޅަކު ހަމަޖައްސައި ބަހުސްކުރާނެ ދުވަހެއް ކަޑައަޅައިފިއެވެ. ނަސާރާއިންގެ ފަރާތުން އެންގީ މުސްލިމުންގެ ފަރާތުން ފުރަތަމަ ވާހަކަ ދެއްކުމަށެވެ. އެހެންނަމަވެސް މުސްލިމުންގެ ފަރާތުން މައުލާނާ ސާހިބު އެދުނީ ނަސާރާއިންގެ ފަރާތުން ފުރަތަމަ ވާހަކަ ދެއްކުމަށެވެ. އެއީ 2 ސަބަބަކަށް ޓަކައެވެ. ފުރަތަމަ ސަބަބަކީ އެމީހުނަކީ އިންޑިޔާއަށް ބޭރުން އަރައި ތިބި 'މެހެމާނުން' ކަމުގައި ވާތީ, މެހެމާނުންނަށް އިސްކަން ދިނުމުގެ ގޮތުންނެވެ. ދެވަނަ ސަބަބަކީ އެމީހުން ޤަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި އެމީހުންގެ ދީނަކީ އިސްލާމުދީނަށް ވުރެ ކުރިން އުފަންވި އިސްލާމު ދީނަށްވުރެ މުސްކުޅި ދީނަކަށް ވާތީ، ކުރިން އުފަންވި މުސްކުޅިންނަށް އިސްކަން ދިނުމުގެ ގޮތުންނެވެ. ނަސާރާއިންގެ ފަރާތުން އެވާހަކަތައް ގަބޫލުކޮށް ބަހުސްގައި ފުރަތަމަ ވާހަކަ ދައްކާނީ އެމީހުން ކަމުގައި އެއްބަސް ވެއްޖެއެވެ.

ބަހުސް ފެށިއްޖެއެވެ. ފުރަތަމަ ވާހަކަ ދައްކަނީ ނަސާރާއިންގެ ފަރާތުން ޖޯން (އަސްލު ނަމެއް ނޫން) އެވެ. ވަޑައިގެންނެވީ ވަރަށްވެސް ތައްޔާރު ވެގެންނެވެ. ވާހަކަ ފެއްޓެވުމަށް ފަހު ފުރަތަމަވެސް ފެއްޓެވީ މައުލާނާ ސާހިބާއި ސުވާލު ކުރައްވާށެވެ. ޖޯން ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ.
"މައުލާނާ ސާހިބު! ތިޔަބައިމީހުން ރަސޫލެއްކަމަށް ޤަބޫލުކުރާ މުޙަންމަދު (ޞައްލަﷲ އަލައިހި ވަސައްލަމް) މިހާރު ކޮބާތަ؟ ބުނެބަލަ! ކޮންތާކުތަވީ؟" މިގޮތަށް ސުވާލު ކުރުމަށްފަހު، މައުލާނާ ސާހިބުގެ ޖަވާބަކަށް ޖޯން އިންތިޒާރު ކުރެއްވިއެވެ.

އެހެންކަމުން ކުޑައިރުކޮޅަކު ވިސްނާލަން އިންނެވުމަށްފަހު ފަޚުރުވެރި ރާގެއްގައި މައުލާނާ ސާހިބު ޖަވާބު ދިނެވެ. "އެކަލޭގެފާނު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް މިހާރު ހުންނެވީ މާތްﷲގެ ޙަޟުރަތުގައި (ކައިރީގައި) ސުވަރުގޭގައެވެ.

ސުވާލުގެ ޖަވާބު ހަމަ ލިބުމާއެކު، ވިދިގެން ދެވަނަސުވާލެއްވެސް ކުރިއެވެ. "އެންމެ ރަގަނޅެވެ! އެހެންވީއިރު، އެކަލޭގެފާނުގެ ކާފަދަރިކަލުން ޙުސެއިން (ރަޟިއަﷲ އަންހު) ކަރުބޮލާގައި އަނިޔާކުރެވި އަވާހާރަކޮށްލެވުނުއިރު އެކަލޭގެފާނު ހުންނެވީ ކޮންތާކު ހެއްޔެވެ؟"

އަނެއްކާވެސް މައުލާނާ ސާހިބު ކުޑައިރުކޮޅަކު ވިސްނާލަން އިންނެވުމަށްފަހު، ވަރަށް ޔަގީންވެހުންނެވި ބީދައިން ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ. "އޭރުވެސް މުޙަންމަދު ޞައްލަﷲ ޢަލައި ވަސައްލަމް ހުންނެވީ ﷲގެ ޙަޟުރަތުގައި (ކައިރީގައި) ސުވަރުގޭގައެވެ."

ޖަވާބު ލިބޭއިރަށް ހަމަ އެއާއި ވިއްދާފައި، ކުރިންސުރެ ރޭވި ތައްޔާރުކުރެވިފައިވާ 3 ވަނަ ސުވާލުވެސް ކުރިއެވެ. ވަރަށް ޔަޤީންކަމާއެކު މަލާމާތުގެ ރާގަކަށެވެ. "އެންމެ ރަގަނޅެވެ! އެންމެ ރަގަނޅެވެ! މައުލާނާ ސާހިބު ތިވިދާޅުވާފަދައިން، މުޙަންމަދު (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް) ހުންނެވީ ﷲގެ ޙަޟުރަތުގައި (ކައިރީގައި) ސުވަރުގޭގައިނަމަ، އެކަލޭގެފާނުގެ ކާފަދަރިކަލުން އެހާ ނިކަމެތިކޮށް އަދި އެހާމެ އަނިޔާވެރި ގޮތަކަށް އަވަހާރަކޮށްލެވުނުއިރު، ﷲގެ ޙަޟުރަތުގައި (ކައިރީގައި) ޙުސެއިންގެފާނު އެ އަނިޔާވެރި މަރުން ސަލާމަތް ކޮށްދެއްވުމަށްއެދި ނުދެންނެވީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟... 'ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ކާފަދަރިކަލުން ސަލާމަތް ކޮށްދެއްވާށޭ' ނުދެއްވީ ކީވެހެއްޔެވެ؟"

މައުލާނާ ސާހިބު ބަސްހުއްޓުފައިވާ ބީދައިން އިންނެވިއެވެ. ހޯލުތެރެ ވަނީ ހަމަހިމޭންވެފައެވެ. އެންމެންވެސް ތިބީ މައުލާނާ ސާހިބުގެ ޖަވާބުގެ އިންތިޒާރުގައެވެ. ޚާއްސަކޮށް އެތަނަށް އެއްވެތިބި މުސްލިމުން ކަންބޮޑުވެފައިވާޙާލު ތިއްބެވެ. މަލާމާތުގެ ރާގަކަށް އެސުވާލު ތަކުރާރު ކުރެވިއްޖެއެވެ.
އެހެންކަމުން މައުލާނާ ސާހިބު އިރުކޮޅަކު ހަނު ހުންނެވުމަށްފަހު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ. މިފަހަރު ވަރަށް މަޑުމައިތިރި ގޮތަކަށެވެ. "އެކަލޭގެފާނު، ﷲ ޙަޟުރަތުން ޙުސެއިންގެފާނު ސަލާމަތް ކޮށްދެއްވުމަށް އެދުނެވެ. އެކަމަކު..."

ޖޯން ކެއްމަދުވެފައިވަނީ، މުޙަންމަދު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް އަކީ މާތްﷲގެ ފަރާތުން ރަޙްމަތެއް ވާޤިވެރިކަމެއް ނުވާ ބޭކަލެއްކަމަށް އެއްވެތިބި މީހުންނަށް ސާބިތު ކޮށްދިނުމެވެ. އެހެންކަމުން މައުލާނާސާހިބުގެ ޖަވާބު އެހިސާބައް ދާއިރަށް ޖޯންގެ އަޑަށް އިތުރު ބާރެއް ލެއްވުމަށް ފަހު މައުލާނާ ސާހިބާއި ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ. "އެދުނޭ؟ ކީކޭ ﷲ ވަޙީކުރެއްވީ؟ ޙުސެއިންގެފާނު އެއަނިޔާއިން ސަލާމަތްނުވެ އަވަހާރަވިކަން ނޭނގޭތަ؟"

މައުލާނާ ސާހިބު ވަރަށް ދެރަވެފައި ހިތާމަވެރި ރާގަކަށް ޖަވާބު ކުރިޔަށް ގެންދެވިއެވެ. "އެނގޭ!.... އެކަމަށް އެދުމުން ﷲ ކީރިތި ކުރައްވަން ފެއްޓެވީ!"

ކުއްލިއަކަށް މުޅި ހޯލުތެރެ ހަމަހިމޭން ވެއްޖެއެވެ. މައުލާނާ ސާހިބުގެ 'ތާކުންތާކުނުޖެހޭ' އެޖަވާބާއިމެދު އެންމެން ހައިރާންވެއްޖެއެވެ. ހައިރާންވެފައިވާ ހާލު ޖޯން ސުވާލުކުރިއެވެ. "ކީކޭ؟؟؟؟؟ ﷲ ފެއްޓެވީ ކީރިތި ކުރައްވާށޭ؟"

މައުލާނާ ސާހިބު ވަރަށް ދެރަވެ ހުންނަވައި ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ. "އާދެ! ކީރިތި ކުރައްވަން ފެއްޓެވީ... އަދި އެކަލާނގެ މުޙަންމަދުގެފާނަށް ވަޙީކުރެއްވި.... 'އެނގިވަޑައިގަންނަވާތޯއެވެ؟ ޔަހޫދީންގެ އަނިޔާވެރިކަމުގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަމިއްލަ 'ދަރިކަލުން' ޢީސާގެފާނު ސޮލީބަށް އެރުވި އަވަހާރަކޮށްލެވުނުއިރުވެސް ތިމަންރަސްކަލާނގެއަކަށް ސަލާމަތެއް ނުކުރެވުނެވެ. ދެން ކަލޭގެފާނުގެ ކާފަދަރިކަލުން ޙުސެއިން ސަލާމަތްކުރައްވާނީ ކިހިނަކުންތޯއެވެ؟'"

ނަސާރާއިން ޤަބޫލުކުތާގޮތުގައި ޢިސާ ޢަލައިހި ސަލާމްއަކީ، އިލާހު ވަންތަކަން ލިބިގެންވާ މާތްﷲގެ ދަރިކަލެކެވެ. އަދި އެބައިމީހުނަކީ އެކަލޭނގެފާނަށް އަޅުކަންކުރާވެސް ބައެކެވެ. އަދި ހަމަ އެއާއިއެކު އަނިޔާވެރި ޔަހޫދީން އެކަލޭގެފާނު ސޮލީބަށް އަރުވައި ނިކަމެތިގޮތެއްގައި އަވަހާރަ ކޮށްލެވުނު ކަމަށްވެސް އެމީހުން ޤަބޫލުކުރެއެވެ.
އެހެންކަމުން ޖޯންއަށް އިތުރަށް ކުރާނެ ސުވާލެއް އެނގިވަޑައެއް ނުގަތެވެ. އަދި ބަސްހުއްޓި އިތުރަށް ދައްކަވާނެ ވާހަކައެއްވެސް ވިސްނި ވަޑައެއްނުގަތެވެ. އެހިސާބުން އެބަހުސްވެސް ހުއްޓާލާފައި އެމީހުން ހިނގައްޖެއެވެ.

ނޯޓް: މިއީ އިންޑިޔާގައި އިނގިރޭސިން ވެރިކަންކުރި ދުވަސްވަރު ހިނގާފައިވާ ޙަޤީޤީ ހާދިސާއެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ލިޔެފައިވާ ލިޔުމެކެވެ. މީގައި މައުލާނާ ސާހިބު ދީފައިވާ ޖަވާބުތަކަކީ، އެބޭފުޅާ ނުވަތަ އެއްވެސް މުސްލިމަކު ޤަބޫލުކުރާ ގޮތެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ދީފައިވާ ޖަވާބުތަކެއް ނޫނެވެ. އެއީ، ބަހުސް ރައްދުކުރެވޭ ފަރާތަށް ވިސްނައިދެވޭނެ އެހެންގޮތެއް ނެތުމުން (ނުވަތަ ފަސޭހަ ގޮތަކުން ވިސްނައިދިނުމަށް ޓަކައި) ދީފައިވާ ޖަވާބު ތަކެކެވެ. ރައްދު ތަކެކެވެ.

އިތުރަށް ވިދާޅުވުމަށް....

އުވާލަން ޖެހެނީ އިސްލާމިކު މިނިސްޓްރީބާ؟ އެހެނެއް ނޫނެވެ!

ވަތަން އެދޭ ގުޅުމުގެ އިއްތިހާދު ވެރިކަމަށް އައުމަށްފަހު އުފެއްދި 14 މިނިސްޓްރީގެ ތެރެއިން، ދިވެހިން އެންމެ ބަލައިގަތް އެއް މިނިސްޓްރީއަކީ އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީއެވެ. އެމިނިސްޓްރީ އުފެދުނީންސުރެ މިއަދާޖެހެންދެން، ދިވެހިންގެ މެދުގައިވާ އިސްލާމީ އަޤީދާ ހަރުދަނާ ކުރުމަށްޓަކައި އެމިނިސްޓްރީއިން ދަނީ ތަފާތު ގިނަގުނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަމުންނެވެ.

ދީނީ ނަސޭހަތްދިނުމުގެ ފުރުސަތު ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ހުޅުވާލެވިފައި ވެއެވެ. ކުރީގެ 'ބޯދާ' ޚުތުބާތައް ބަދަލުކުރެވިއްޖެއެވެ. އިތުރު މިސްކިތްތައް އެޅުމާއި މަރާމާތު ކުރުމަށް ބޭނުންވާ ފަންޑު ހޯދުމާއި ، އަމަލީގޮތުން އެކަންކަން ކުރެވެމުން އެބަދެއެވެ. ސްކޫލު ތަކުގައި ނަމާދުކުރުމުގެ ފުރުސަތު ދަނީ ތަނަވަސް ކުރެވެމުންނެވެ. ސްކޫލްތަކުގެ ދަރިވަރުންނާ ޢާންމުންނަށް ދީން އުނގަންނައި ދިނުމަށް ވޯކްޝޮޕްތަކާއި ސެމިނާތައްދަނީ ބޭއްވެމުންނެވެ. އަތޮޅުތަކުގައި ނަޞޭޙަތްދީ ވައުޒު ވިދާޅުވުމަށް ސިލްސިލާ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގެމުން އެބަދެއެވެ. އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީއިން އިސްނަންގަވައިގެން ޤައުމީ ޓީވީ އާއި ރޭޑިއޯގެ ޒަރީޢާއިން މުހިންމު މަޢުލޫމާތުތަކެއް ފޯރުކޮށް އެބަދެއްވައެވެ. ދިވެހި ރާއްޖޭގެ 800 އަހަރުވީ ދިގު އިސްލާމީ ތާރީޚުގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ދީނީ ފެއަރ އެއް ވަނީ ބައްވާފައެވެ....މިހެންގޮސް އެތައްކަމެކެވެ.
އެމިނިސްޓްރީއިން ކުރަމުންދާ މަސައްކަތް ތަކުގެ ފޮނި ނަތީޖާ، މިވީ ކުޑަ ދުވަސް ކޮޅުގެ ތެރޭގައިވެސް ވަނީ ފެނިފައެވެ. ފާއިތުވި އަހަރު ރަމަޟާން މަހުގެ ދަމުނަމާދުގައި ބައިވެރި މީހުންގެ އަދަދުން މިކަން ސާބިތު ވެއެވެ. އަދި އެންމެ ފަހުން އިރުކޭތަ ހިފިދުވަހު އިރުކޭތަނަމާދުގައި ބައިވެރިވި މީހުންގެ އަދަދުން މިކަން ހާމަވެއެވެ. އެއީ ދިވެހި ރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ތާރީޚްގައި މީގެކުރިން ފެނިފައިވާ ކަންތައްތަކެއް ނޫނެވެ. ހަމައެއާއެކު އިސްލާމިކު މިނިސްޓްރީއަށް ދިވެހިން އިތުބާރު ކުރާ މިންވަރު، ފާއިތުވި އަހަރުގެ މުދަލު ޒަކާތް އަދާކުރި މީހުންގެ އަދަދުންވެސް އެނގެއެވެ. ކުރީ އަހަރުތަކާ އަޅާބަލާއިރު މުދަލު ޒަކާތް އަދާކުރި މީހުންގެ އަދަދު 152 އިންސައްތަ އިތުރުވެފައިވެއެވެ. މިކަންކަމުން ދޭހަކޮށްދެނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ 800 އަހަރުވީ އިސްލާމީ ތާރީޚުގައި ސަރުކާރުގެ އިދާރާއަކުން އިސްލާމު ދީނަށްޓަކައި ދުވަހަކު ހަތަކާތްތެރި ނުވާމިންރަށް އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީން ދީނައްޓަކައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައިވާކަމެވެ.

އެހެން ނަމަވެސް، މިކަންކަން ބަޔެއް ބޭފުޅުންނަށް ހަޖަމު ނުކުރެވޭކަން ފާހަގަ ކުރަންޖެހެނީ ހިތާމަޔާ އެކުއެވެ. އެއީ ވަކިފަރާތަކަށް 'ވިކިފައި' ތިބޭވަރުން ވާގޮތެއް ކަމުގައި ވެދާނެއެވެ. ނުވަތަ ގަސްތުގައި ހަޖަމު ކުރަން ބޭނުން ނުވަނީކަމަށްވެސް ވެދާނެއެވެ. އެފަދަ ބޭފުޅުންނަށް ކުރީގެ ސަރުކާރުން ކުރާ ކޮންމެ ކަމަކީ ރަގަނޅުކަމެކެވެ. އަދި މިސަރުކާރުން ކުރާ ކޮންމެ ކަމަކީ ކަމުނުދާ ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން ކަމުގެ އަސްލު އޮޅުވާލައި އިސްލާމިކު މިނިސްޓްރީ ބަދުނާމުކުރުމަށާއި، އެމިނިސްޓްރީގައި މަސައްކަތް ކުރައްވާ ބޭފުޅުން ބަދުނާމުކުރުމަށް ދަނީ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރެވެމުންނެވެ.

މިގޮތުން "އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީ އުވާލަން ޖެހިފައި" އަދި "މިނިސްޓްރީގެ ސިޔާސީ ބޭފުޅުންގެ މުސާރައިގެ ހައްޤުކަމާމެދު ސުވާލު އުފެދޭ" މި ސުރުހީގެ ދަށުން މުރާސިލްގައި ބޭފުޅަކު ލިޔުއްވާފައިވާ 'ދެކޮޅުނުޖެހޭ' ލިޔުމަކަށް ކޮންމެވެސް އެއްޗެކޭ ދަންނަވާލާ ހިތް ވެއެވެ. ދެކޮޅުނުޖެހޭ ލިޔުމެކޭ ދަންނަވަން މިޖެހުނީ އެލިޔުމުގައި ލިޔުންތެރިޔާ ދެކިލައްވާގޮތް ބަޔާންކުރެވިފައިވާ ގޮތުން ދޭހަވަނީ، ޒިންމާ އަދާ ކުރާ މިނިސްޓްރީތައް އުވާލުމެވެ. އަދި މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާ ނުކުރާ ބޭފުޅުންގެ މުސާރައާއިމެދު ޝައްކު ނުކުރެވޭއިރު މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރާ ފަރާތްތަކުގެ މުސާރައާއިމެދު ޝައްކު ކުރެވޭ ވާހަކައެވެ.

އިސްލާމިކު މިނިސްޓްރީ އުވާލަން ޖެހޭނެކަމަށް ބަޔާންކޮށް މިދަންނަވާ ލިޔުމުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ މައިގަނޑު 3 ކަމަކަށް ބަލާލަމާ ހިނގާށެވެ. އެ ލިޔުމުގައި ބުނެފައި ވެއެވެ. "ރައީސް ނަޝީދު ވެރިކަމާ ހަވާލުވެވަޑައިގަތުމަށް ފަހު ފުރަތަމަ ދެއްވި ރިޔާސީ ބަޔާނުގައި ރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ސިޔާސަތެއް އޮތްކަމަކަށް ހާމަކުރައްވާފައެއް ނުވެއެވެ. އަދި ދެވަނައަށް އިއްވި ބަޔާނުގައިވެސް ފާއިތުވި އަހަރު އިސްލާމީ ސިޔާސަތުން ހާސިލު ކުރެވުނު މިންވަރަކާއި، ކުރިއަށް އޮތް އަހަރުގެ ސިޔާސަތެއް ހާމަ ކުރައްވާފައެއްވެސް ނުވެއެވެ."

ފުންކޮށް ވިސްނާލަމާ ތޯއެވެ! ކޮންމެ މިނިސްޓްރީ އަކީވެސް ވަކި ދާއިރާއަކުން ވަކި ޒިންމާތަކަކާއި މަސްއޫލިއްޔަތު ތަކެއް ޙަވާލުކުރެވޭ އިދާރާއެކެވެ. އެ އިދާރާއިން ކުރަންޖެހޭނެ ކަމަކީ ކަޑައެޅިފައިވާ މެންޑޭޓާއި އެއްގޮތަށް މަސަކަތްތައް ކުރުމެވެ. މެންޑޭޓް ކަނޑައަޅަނީ ދިވެހި ދައުލަތުގެ ވެރިޔާ، ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ. މެންޑޭޓް ފާސްކުރަނީ ދިވެހި ދައުލަތުގެ ދުސްތޫރީ ބާރު، ރައްޔިތުންތެ މަޖިލީހުންނެވެ. އަދި މިނިސްޓްރީތަކުން އެ އިދާރާތަކުގެ މެންޑޭޓާ އެއްގޮތަށް ކުރާމަސައްކަތްތައް އަންގަންޖެހެނީ ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާއަށެވެ. މިގޮތުން އިސްލާމިކު މިނިސްޓްރީގެ މަސްއޫލިއްޔަތަކަށް ވާނީ އެވުޒާރާއަށް ކަޑައެޅިފައިވާ ޒިންމާތައް ފުރިހަމައަށް އަދާކުރުމަށްފަހު އެކަމުގެ މަޢުލޫމާތު ރައީސް އޮފީހަށް ފޮނުވުމެވެ.

ރިޔާސީ ބަޔާން އެކުލަވާލުމާއި، ރިޔާސީ ބަޔާން ލިޔުމާއި، ރިޔާސީބަޔާން އިއްވުމަކީ އިސްލާމިކު މިނިސްޓްރީގެ މަސްއޫލިއްޔަތެއް ނޫނެވެ. އެހެން ނޫންތޯއެވެ؟ އެހެންކަމަށް ވާނަމަ އުވާލަން ޖެހެނީ ކޮންއޮފީހެއް ތޯއެވެ؟ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާ ކުރާ އޮފީސް ތޯއެވެ؟ ނުވަތަ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާ ނުކުރާ އޮފީސް ތޯއެވެ؟ ތިބާގެ ވިސްނުމަށް ފެންނަނީ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރި ވުޒާރާ އުވާލަންޖެހޭ ކަމުގައި ވާނަމަ، އަޅުގަނޑު ހިތުން ތިބާގެ އަދުލުވެރި ކަމާމެދު ސުވާލު އުފެދެއެވެ. އަދި މިކަމުގައި މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރި ފަރާތުގެ މުސާރަ ސައްހަ ނުވާނެކަމަށް ޝައްކު ކުރުމުން ދޭހަވަނީ މީހާ ވަކިކޮޅަކަށް 'ވިކިފައިވާލެއް' ބޮޑުކަމުން ޙައްޤު ނުހައްޤުވެސް އޮޅިފައިވާކަމެވެ.

އަދިވެސް މިދަންނަވާ ލިޔުމުގައި ބުނެފައި ވެއެވެ. "އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީއަކީ އިސްލާމީ ސިޔާސަތުތައް ބަލަހައްޓާ މިނިސްޓްރީކަމުގައި ވަނަމަ، އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީން ދީނީ އެއްވެސް ކަމެއްގައި ލިޔާ ސިޓީއަކަށް ރައީސު އޮފީހުން ޖަވާބެއް ނުދެނީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ. އިޒްރޭލު މައްސަލައިގައިވެސް އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީން ވަރަށް ސިޓީ ފޮނުވިކަމަށް ވެއެވެ. އިހަކަށް ދުވަހު މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްރަށުގައި ބަނގުރާ ވިއްކުން ހުއްދަކުރަން ސަރުކާރުން އުޅުމުންވެސް އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީން ސީޓީ ލިޔުނުކަމަށް ވެއެވެ. ނަމަވެސް އެއިން އެއްވެސް ސިޓީއަކަށް ޖަވާބު ލިބިފައި ނުވާކަމަށް..."

އާއެކެވެ! ރައީސް އޮފީހުން ޖަވާބެއް ފޮނުވާފައި ނުވާނަމަ އެއީ ވަރަށް ބޮޑު މައްސަލައެކެވެ. އަނެއްކޮޅުން އެފަދަ މައްސަލަތަކުގައި އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީން ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކަށް ދީނުގައި އެކަން އޮންނަގޮތް ބަޔާންކޮށް، ރަގަނޅުގޮތަށް ރުޖޫއަވުމަށް ގޮވާލުމަކީ، އެ މިނިސްޓްރީން ކަނޑައެޅިފައިވާ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރާކަމުގެ އަލިގަދަ ހެއްކެކެވެ. އެހެންކަމުން ރައީސް އޮފީހުން އެ އޮފީހުގެ ޒިންމާއަކަށް އިހުމާލުވުމުން އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީ އުވާލަންޖެހޭ ކަމަށް ބުނުމަކީ ވަރަށް ދެކޮޅު ނުޖެހޭ ވާހަކައަކަށް ނޫނީ ނުވާނެއެވެ. ހަމަ އެއާއިއެކު ކުރިންވެސް ބުނިހެން ޒިންމާ އަދާ ނުކުރާ ފަރާތްތަކުގެ މުސާރައިގެ ޙައްޤު ކަމާމެދު ސުވާލު ނުއުފެދުނުއިރު، ކަނޑައެޅިފައިވާ ޒިންމާތައް އަދާކުރާ ފަރާތްތަކުގެ މުސާރައިގެ ޙައްޤުކަމާމެދު ސުވާލު އުފެއްދުމަކީ ކޮންފަދަ އަދުލު އިންސާފެއް ބާއޭ ހިތަށް އަރައެވެ؟

އަދިވެސް އެލިޔުމުގައި ބުނެފައި ވެއެވެ. "ޚުތުބާ ކިޔުއްވުމަކީވެސް އެ މިނިސްޓްރީގެ މަސްއޫލިއްޔަތެވެ.... ޚުތުބާއަކީ އެއިރެއްގައި ހިނގާ މުހިންމު ކަންތަކަކަށް ހޭލުންތެރިކޮށް ވާހަކަދެއްކުމަށް އޮންނަ ފުރުސަތެއްކަމަށް ބުނަމުން ގޮސްފައި، ބަނގުރާ ހުއްދަކުރަން އުޅުމުން އެ ދުވަހު ހުކުރު ޚުތުބާގައި އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރު ޚުތުބާ ވިދާޅުވަމުން އެންމެ ކުޑަމިނުން ބަނގުރަލުގެ ހުކުމްވެސް ވިދާޅުވެއެއް ނުލެއްވުނެވެ.....އެހެންކަމުން، ކުރިން ލިޔެގެން ކިޔުނު ބޯދާ ޚުތުބާވެސް މިހެން ނުބަލައި ކިޔުމަށްވުރެ މާ ރަނގަޅެއް ނޫންތޯއެވެ."

އާއެކެވެ! ވަކިކޮޅަކަށް މީހާ ގޮސް ހުސްވެއްޖެ ކަމުގައިވާނަމަ ވާނީ މިކަހަލަ ގޮތެކެވެ. ނިމިދިޔަ ވެރިކަމުގައި ކުރެވުނު ކޮންމެ ކަމަކީވެސް ތިމާއަށް ރަނގަޅުކަމެކެވެ. ވީމާ 'ބޯދާ' ޚުތުބާތައް ކޮންމެހެންވެސް ރަނގަޅުވާން އެބަޖެހެއެވެ. އަނެއްކޮޅުން ޚުތުބާތައް ބަރާބަރަށް އަޑުއައްސަވާނަމަ މިފަދަ ސުވާލުތަކެއް ނުކުރީހެވެ. އިޝާރާތް ކުރައްވާފައިވާ ހުކުރުގެ ކުރީ ހުކުރުގައިވެސް ރަލުގެ ޙުކުމް ވަރަށް ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށް އެކަން ނުކުރުމަށް ވެރިންނަށާއި އާންމުންނަށް ވަނީ ގޮވާލެވިފައެވެ. (ހުތުބާގެ ލިންކު މި ލިޔުމުގެ ތިރީގައި ދެވިފައި ވާނެއެވެ.)

ވީމާ ހަޤީޤަތުގައި މިދަންނަވާ ލިޔުމުގައި ބަޔާން ކުރެވިފައިވަނީ އިސްލާމިކު މިނިސްޓްރީއިން އިހުމާލުވެފައިވާ ޒިންމާ ތަކެއްގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. އަޅުގަނޑުވެސް އެއްބަހެވެ. އިސްލާމިކު މިނިސްޓްރީން ކަމުނުދާ ކަންތައްތަކެއް ކޮށްފައި ހުރެދާނެއެވެ. އަދި ޒިންމާއަކަށް އިހުމާލުވެފައި އޮތުންވެސް އެކަށީގެން ވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ރިޔާސީ ބަޔާނުގައި މިނިސްޓްރީން ކޮއްފައިވާ ކަންތައްތައް ނުވަތަ ކުރާނެ ކަންތައްތައް ހާމަ ނުކުރުމަކީ އިސްލާމިކު މިނިސްޓްރީގެ އިހުމާލެއް ނޫނެވެ. އަދި ސަރުކާރުގެ އޮފީސްތަކަށް އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީއިން ފޮނުވާ ސިޓީތަކުގެ ޖަވާބު އެ އޮފީސްތަކުން ނުފޮނުވުމަކީ އިސްލާމިކު މިނިސްޓްރީގެ އިހުމާލެއް ނޫނެވެ. ވީމާ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރާ ފަރާތްތަކުގެ މުސާރައިގެ ޞައްހަކަމާމެދު ޝައްކުކުރުމާ، މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކޮށް ދިވެހި ޤައުމަށް ފައިދާކުރަނިވި މިނިސްޓްރީތައް އުވާލަން ޖެހޭކަމަށް ގޮވާލުމުން ދޭހަވަނީ ޤައުމުގެ ކުރިމަގާމެދު ނުވިސްނާކަމާއި ޤައުމުދެކެ ލޯބި ނުވާކަމެވެ.

އިތުރަށް ވިދާޅުވުމަށް....